MADDELERİN HACİMLERİ ve ÖLÇÜLMESİ

Maddelerin hacmi. Küp, dikdörtgenler prizması, silindir, küre, prizma ve koninin hacimlerinin bulunması. Sıvı ve gazların hacmi.


Maddelerin Hacmi

Maddenin uzayda kapladığı yere hacim denir. Bir maddenin hacmi madde miktarına bağlıdır, bulunduğu ortama göre de değişebilir. Hacim maddelerin ortak özelliklerindendir.

Hacimlerin ölçülmesinde iki yöntem uygulanır; Doğrudan ölçme ve dolaylı ölçme.

Doğrudan ölçme bir ölçü aleti ile ölçmedir. Dolaylı ölçme ise hacim formüllerini kullanarak matematiksel işlemlerle hacmi bulmadır.

Bir sütçünün sütü 1 Litrelik kabı ile ölçmesi doğrudan ölçmedir. Litre ölçeğinin hacmini yarıçap ve uzunluğunu kullanarak belirleme dolaylı ölçmedir.

Hacim V sembolü ile gösterilir. Birimi Uluslararası birim sisteminde metreküp (m3  )tür. 1 metreküp bir kenarı 1 metre olan küpün hacmidir.


Hacim birimi m3  tür. Bu birimin katları ve askatları 1000’er 1000’er büyür ve küçülür.

Kilometreküp (km3 ) --------------------- > 109  m

Hektometreküp (hm3 ) ------------------- >106  m

Dekametreküp (dam3 )------------------- >1000 m3

Metreküp (m3 ) --------------------------- > 1 m3

Desimetreküp (dm3 ) -------------------- > 10-3 m

Santimetreküp (cm3 ) ------------------ -> 10-6  m3

Milimetreküp (mm3 ) ---------------------> 10-9  m3


Sıvıların ölçülmesinde Litre hacim ölçüsü de kullanılmaktadır. Litre L sembolüyle gösterilir. 1 L 1 dm3  sıvının hacmine eşdeğerdir. 1000 L 1 m3   tür. Buda 1 ton sıvının hacmine eşdeğer olur.



Kilolitre (kL) ------------------ > 1000 L

Hektolitre (hL) -------------- - > 100 L

Dekalitre (daL) --------------- > 10 L

Litre (L) ----------------------- -> 1 L

Desilitre (dL) ----------------- > 10-1  L

Santilitre (cL) --------------- - > 10-2    L

Mililitre (mL) ------------------> 10-3   L


Katı Maddelerin Hacmi

Düzgün geometrik şekillerin hacimleri, bu şekillerin özel hacim formülleri kullanılarak bulunabilir.

Küp İçin Hacim Formülü: Bir kenarının uzunluğu a birim olan küpün hacmi V = a  

Dikdörtgenler Prizması İçin Hacim Formülü: Kenar uzunlukları a, b ve c olan dikdörtgenler prizmasının hacmi;

V = a.b.c

Küre İçin Hacim Formülü: Yarıçapı r birim olan kürenin hacmi;


V = 4 π.r3   
3



Silindir İçin Hacim Formülü: Taban yarıçapı r birim, yüksekliği h olan bir silindirin hacmi;

V = π.r2 .h

Koni İçin Hacim Formülü : Taban yarıçapı r birim ve merkezden tepeye yüksekliği h birim olan koni için hacim formülü;

V = h π.r2   
3



Piramit için Hacim Formülü : Taban kısmının bir kenarının uzunluğu a birim olan, taban merkezinden tepe noktasına olan uzaklığı h birim olan piramit için hacim formülü;

V = a2 .h /3


Geometrik Biçimli Olmayan Katı Cisimlerin Hacminin Hesaplanması

Düzgün bir geometrik biçimi olmayan katı cisimler, içi su dolu bir kaba atılır. Kaptan taşan suyun hacmi cismin hacmini verir.


Normalde katı cisimler boşluklu bir yapıya sahiptir. Bu nedenle suya atıldıklarında taşan suyun hacmi cisimlerin gerçek hacmi değildir.

Örnek.

İçerisinde 20 cm3  kum bulunan bir kaba 60 cm3  su konuluyor ve kaptaki su seviyesinin 72 cm3  olduğu görülüyor.

Kumun gerçek hacmi kaç cm3  tür.



Çözüm.

Kum ve suyun başlangıçtaki toplam hacimleri

 Vkum +Vsu  = 80 cm3  

Suyun bir kısmı kum tanecikleri arasındaki boşluğu doldurmuştur.

Vhava   = Vilk   – Vson  

Vhava   = 80 – 72

Vhava   = 8 cm

Kum tanecikleri arasında 8 cm3    hava vardır. Kum taneciklerinin gerçek hacimleri bu hava dışındaki hacimleridir.

V gerçekhacim    = V kurukum   – Vhava   

20 m3  – 8 m3  = 12 m3   


Homojen Karışımların Hacmi

Sıvılar birbirleri içerisinde çözünerek homojen karışımlar oluşturur. Oluşan karışımın hacmi beklenenden küçük olur. Bunun nedeni küçük hacimli moleküllerin büyük hacimli moleküller arasına yerleşmesidir.

Heterojen karışımlar

Sıvılar heterojen karışım oluşturduğunda birbirleri içerisinde çözünmezler. Dolayısıyla toplam hacimde bir azalma olmaz.


Gazların Hacmi

Gazların hacimleri belirli bir sıcaklık ve basınç altında ölçülür ve ifade edilir.

Bir gazın hacmi içine konulduğu kabın hacmine eşittir. Gazlar kaç L lik kaba konulursa hacimleri o kadar olur. Yalnız basınçları değişir. Esnek bir kaptaki gazın hacmi sıcaklık ve basınca bağlıdır. Sıcaklık arttıkça basınç ve dolayısıyla hacim artar. Sıcaklık artışı gaz moleküllerin hareketini hızlandırmakta buda gaz moleküllerinin kabın çeperlerine yaptığı çarpma sayısını ve şiddetini artırmaktadır. Gaz moleküllerinin kabın çeperlerine yaptığı çarpma hız ve sayısına gazın basıncı denir.


Katı Cisimlerin Hacim, Kesit ve Dayanıklılığı




 SANATSAL BİLGİ

07/09/2016


  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI