BİTKİLERDE MERİSTEM DOKUSU

12. sınıflar ve YKS biyoloji konusu. Çiçekli bitkilerin kısımları. Bitkilerde meristem dokusu. Apikal meristemi lateral, meristem ve interkalar meristem. Kambiyum dokuları.



Çiçekli Bitkilerin Temel Kısımları

Bir çiçekli bitki başlıca iki kısımdan oluşur, bu kısımlar kök ve sürgündür.

Kök: 

Bitkinin toprak altında kalan kısmıdır. Bitkiyi toprağa bağlar, topraktan su ve mineral maddelerin alınmasını sağlar. Bitkinin toprakaltı organ sistemine "kök sistemi" adı verilir.

Sürgün:

Bitkinin toprak üstünde kalan bölümüne sürgün adı verilir. Sürgün sistemi gövde ve dallardan oluşur. Dallar, kendilerine bağlı yapraklar vasıtasıyla güneş enerjisini kullanarak besin üretilmesini sağlar. Bitkilerde besin üretimini yapraklar yapar ve üretilen besin meyvede depolanır. Dallar çiçekleri ve meyveyi taşır, bitkinin büyümesini sağlar. Dallardaki tomurcuklar, dalların uzamasını, yeni kollara ayrılmasını ve çiçeklerin oluşmasını sağlar.

Bitkinin toprak üstündeki organ sisteminin bütününe "sürgün sistemi" adı verilir.

 



Bitkisel Dokular

Bitkiler de çeşitli özellikteki dokulardan oluşmuştur. Bir görev için özelleşmiş bitki hücreleri bir araya gelerek dokuları oluşturur. Dokular bir araya gelerek organları oluşturur. Organların bir araya gelmesiyle sistemler meydana gelir.

1. Meristem Doku

Meristem dokusu, canlı ve ince çeperli, büyük çekirdekli ve bol stoplazmalı, sürekli bölünebilme yeteneğine sahip hücrelerden oluşan ve bitkinin büyüme bölgelerinde bulunan dokudur.

Meristem dokusu bitkinin büyümesini ve gelişmesini sağlar, bitkinin dallarının uzaması, köklerinin uzaması meristem dokusu sayesinde olur.

Meristem dokusu hücreleri, belli bir görevi gerçekleştirmek üzere özelleşmemiş hücrelerdir. Bölünerek bitkinin uzamasını sağlarlar bitki uzadıkça bu meristem dokusu hücreleri farklılaşarak başka tür doku hücrelerine dönüşür ve farklı görevler üstlenmeye başlar. Bu özellikleri nedeniyle meristem hücrelerine embriyonik kök hücreleri denilmektedir.

Tree2CYazi


Meristem Doku Çeşitleri

Meristemler, bitkide bulundukları yere göre; apikal, interkalar ve lateral olmak üzere üçe ayrılırlar. Kökenlerine göre ise primer ve sekonder meristemler olarak ikiye ayrılırlar.

A. Apikal (uç) Meristem

Kök, gövde ve dalların uç kısmında bulunur, dikine uzamayı sağlar. Gövde kısmında dalların uç kısmında yer alan meristem hücreleri dalın boyca uzamasını sağlar. Böylece bitki yanlara ve yukarı doğru gelişir. Dalların sayısının ve uzunluğunun artması ile bitki, daha fazla çiçek ve meyve üretme olanağı sağlar.

Gövde ve dallarda bulunan uç meristemler tepe tomurcuğunun uç kısmında yer alırlar. Meristem doku hücreleri sürekli bölünüp çoğalarak dalların ucunda yeni sürgünler oluşturur. Başlangıçta yeşil renkli, yumuşak yapılı olan bu meristem doku geliştikçe, oluşturduğu doku hücreleri farklılaşarak diğer doku hücrelerine dönüşürler. Üst kısımdaki meristem hücreleri, protoderm dokusunu oluşturur. Bu doku daha sonra örtü dokusuna dönüşür. Orta kısımdaki meristem hücreleri temel meristem dokusunu oluşturur. Temel meristem dokusu daha sonra temel dokuya dönüşür. En içteki meristem hücreleri prokambiyum denilen dokuyu oluşturur. Meristem dokunun oluşturduğu sürgün geliştikçe prokambiyum hücreleri iletim dokusuna dönüşür. Asıl meristem doku her zaman dalın ucunda tomurcuk şeklinde kalır. 

Kökte bulunan meristem hücreleri ise kökün toprağın derinliklerine ve daha geniş alanlarına yayılmasını sağlar. Böylece bitki daha fazla su kaynağına ve mineral maddeye ulaşmış olur. Aynı zamanda kökün derinlere inmesi ve daha geniş bir alana yayılması bitkinin toprağa daha iyi tutunmasını sağlar ve bitkinin devrilmesini engeller.

Kök ucu meristemi devamlı toprak, taş, çakıl vb. ile temas halinde olduğundan kaliptra adı verilen bir yapıyla korunmuştur. Kaliptra hem meristem dokuyu tahrip olmaktan korur, hem de kayganlaştırıcı bir sıvı salgılayarak kök meristem dokusunun rahat uzamasını sağlar. Kaliptra aynı zamanda yer çekimini algılayarak köklerin derinlere doğru uzamasını sağlar.

Kökte uç meristemin oluşturduğu dokular gelişerek dıştan içe doğru protoderm, temel meristem ve prokambiyum dokularını oluşturur. Bu dokular zamanla farklı dokulara dönüşürler. Protoderm örtü dokuya; temel meristem, temel dokuya; prokambiyum, iletim dokusuna dönüşür.

Apikal (uç) meristem primer meristem olarak adlandırılır. Bitkilerde primer büyüme, dikey uzamanın gerçekleştiği büyümedir. Bu büyümeyi ise apikal meristem sağlamaktadır.


B. Lateral (Yanal) Meristem

Otsu bitkilerde görülmeyen, çok yıllık bitkilerde kök ve gövdenin enine büyümesini sağlayan meristem dokusudur.

Lateral meristem dokusu, bitkinin bölünme özelliğini kaybetmiş hücrelerinin sonradan oksin ve sitokinin hormonları etkisiyle tekrar bölünme özelliği kazanmasıyla oluşur.

Bitkilerin enine büyümesine sekonder büyüme adı verilir. Primer büyüme bitkinin boyca uzamasını sağlarken, sekonder büyüme enine büyümesini, kök ve dalların kalınlaşmasını sağlamaktadır. Lateral meristem dokusuna sekonder meristem adı da verilir.

Lateral meristem, damar kambiyumu ve mantar kambiyumu olmak üzere iki çeşittir.

Damar kambiyumu (İç kambiyum)

Damar kambiyumu kök ve gövdenin enine büyümesini, odun ve soymuk borularının oluşmasını sağlar. Her sene faaliyete geçerek iletim dokusunu üretir. Damar kambiyumu bölünüp çoğaldıkça kök ve gövdenin kalınlığı artar. Damar kambiyumu hücreleri içe doğru sekonder ksilemi, dışa doğru sekonder floemi oluşturur. 

Çok yıllık bir bitkinin gövdesi enine kesilirse, silindirik tabakalar şeklinde üst üste yığılmış halkalar görülür. Bu halkalar sekonder ksilemdir. Bu tabakalardan yılda iki tane oluşturulur. İlkbaharda üretilen halka açık renkli ve kalındır. Yaz mevsiminde üretilen halka koyu renkli ve incedir. Bu tabakaların üst üste yığılmasıyla odun adı verdiğimiz dokuyu meydana gelir. Bu halkalara yaş halkaları denilmektedir. Koyu veya açık renkli halka sayısı bitkinin yaşını vermektedir.



Mantar Kambiyumu (Dış kambiyum)

Gövdenin en dış kısmında yer alır ve kabuk adı verilen yapıyı oluşturur. Mantar dokusu gövdeyi dıştan örterek dış etkilerden ve hastalık yapıcılardan korur. 

Sekonder floemin dış kısmında yer alan mantar kambiyumu, mantar hücrelerini üretir. Mantar doku hücreleri suberin adı verilen mumsu bir madde salgılarlar. Suberin maddesi suya karşı geçirgen olmayan bir maddedir, bitkinin su kaybını önler. Mantar doku hücreleri cansızdır.

Mantar dokuda gaz alış-verişini sağlayan gözenekli yapı vardır. Bu yapılara kovucuk adı verilir.

Mantar hücreleri kloroplast taşımaz. 

Koruyucu doku olan periderm tabakası, mantar kambiyumu ve mantar tabakası tarafından oluşturulur. Periderm ve sekonder floem birlikte kabuğu meydana getirir.

Bitki geliştikçe mantar tabakanın en dıştaki hücre sıraları gerilime dayanamayarak parçalanır. Mantar tabakası hücreleri bölünerek bu tabakayı sürekli yeniler.

 Mantar doku, bitkinin gelişen (odunlaşan) kısımlarında epidermisin yerini alan dokudur.

C. İnterkalar (Ara meristem)

Sürekli dokular arasında kalan meristemdir. Uç ve ara meristemler hem bitkinin boyca büyümesini sağlar, hem de bitki yapısının kökenini oluşturur.

 

Bitkilerde Temel Doku

Bitkilerde İletim Dokusu


SANATSAL BİLGİ

12/01/2018

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI