DOĞADA MADDE DÖNGÜLERİ

Ekosistemde sürekli tekrarlanan ve yaşamın devamını sağlayan su, azot, karbon, fosfor ve oksijen döngüsü.

Ekosistemde geri dönüştürülerek defalarca kullanılır. Ekosistemlerin dengede kalması, madde döngülerinin düzenli bir biçimde gerçekleştirilmesine bağlıdır. Doğada yaşamın sürekliliği su, azot, sülfür, oksijen, karbon, fosfor gibi maddelerin düzenli olarak kullanılmasına bağlıdır. Canlılar ihtiyaç duydukları bu maddeleri doğadan alır ve tekrar bir şekilde doğaya geri verir. Maddeleri ekosistemdeki bu dolaşımına madde döngüsü denir.


1- Ekosistemde Su Döngüsü

Su yeryüzünün yaklaşık olarak 2/3 ünü oluşturur. Hücrelerimizin yaklaşık %70 – 90 kadarını su oluşturur. Canlıların yaşamsal faaliyetlerinin sürmesi için ortamda en az %15 oranında su bulunması gerekir. Yeryüzündeki suların büyük bölümü göller, akarsular, denizler ve okyanuslarda bulunan sulardan oluşur. Suyun bir kısmı yerküre kabuğunun derinliklerindeki çatlaklar arasında bulunur. Ayrıca atmosferde de buhar halinde su bulunmaktadır. Suyun farklı kaynaklar arasındaki bu dolaşımına su döngüsü denir. Su yeryüzünde akarsular, göller, denizler ve okyanuslarda buharlaşma yoluyla, bitkilerin terlemesi ve hayvanlarda solunum yolu ile atmosfere karışır. Atmosferdeki su buharının %90 kadarı bitkilerin terleme yoluyla verdiği sudan kaynaklanmaktadır. Atmosferdeki su buharı daha sonra atmosferin soğuk kısmında yoğunlaşarak kar, yağmur vb. şeklinde tekrar yeryüzüne iner. Yeryüzüne inen suyun bir kısmı deniz, göl, gölet gibi su birikintilerinde toplanır. Bir kısmı da toprağa ve yeraltı sularına katılır. Yeraltı suları daha sonra çeşitli şekillerde yerüstü sularına katılır. Bitkiler topraktan aldıkları suyu terlemeyle tekrar atmosfere verir.


2- Ekosistemde Karbon Döngüsü

Karbon ( C ) canlıların yapısını oluşturan organik moleküllerin temel elementlerinden biridir. Canlıların yapısında mutlaka Karbon elementi bulunur. Yeryüzünde dolaşıma katılan en önemli karbon bileşiği karbon dioksittir. Karbon atmosfer, hidrosfer (su küre), litosfer (taş küre) ve canlıların yapısında depolanır.

Havadaki karbon dioksit (CO2 ) bitkiler tarafından alınarak karbonhidrat ve başka moleküllerin yapımında kullanılır. Bu bileşikler bitkiyle beslenen hayvanlar tarafından alınır, bu canlıların vücut yapısına katılır veya enerji molekülü şeklinde depolanır. Daha sonra solunum sonucu bu enerji molekülleri yıkılarak tekrar karbondioksit şeklinde atmosfere salınır. Diğer yandan etçil beslenen hayvanlar bitkilerle beslenen hayvanları tüketerek onlarda bulunan karbon elementini vücut yapılarına katar veya enerji molekülleri halinde depolar. Bu canlılarda solunum yolu ile bu enerji moleküllerini yıkarak karbondioksit şeklinde atmosfere salar. Diğer yandan canlılığını yitirmiş bitki ve hayvanlar da ayrıştırıcılar tarafından parçalandığında karbon dioksit açığa çıkar ve atmosfere karışır. Atmosferdeki karbondioksit tekrar bitkiler tarafından alınarak organik madde sentezlenir. Bu olaya karbon döngüsü denir.


3- Azot Döngüsü

Azot canlılarda aminoasit, nükleik asit, protein gibi karmaşık moleküllerin sentezinde kullanılır. Atmosferde yer alan azotun canlılar tarafından kullanılmasına ve tekrar atmosfere dönmesi olayına azot döngüsü denir. Havanın %78 i azottan meydana gelir, ancak bakteriler dışında hiçbir hayvan havadaki bu azottan doğrudan faydalanamaz.

Havada bulunan azot şimşek ve yıldırımların etkisiyle suyun hidrojen ve oksijeni ile birleşerek NH3  ve NO3  e dönüşür. Yağışlarla yeryüzüne inen bu maddeler suda çözünür ve tekrar bitki kökleri ile alınır.

Bitkiler aminoasit ve azotlu organik bazları sentezleyebilmek için azot almak zorundadırlar. Bu azot toprakta çözünmüş halde bulunan NO3  tan sağlanır. 

Bazı azot bağlayıcı bakteriler bitki köklerinde serbestçe yaşar ve havadaki azotu toprağa karıştırır, böylece bitkinin ihtiyaç duyduğu azotu sağlamış olurlar.

Bitkilerin sentezlediği bitkisel proteinler ,onlarla beslenen hayvanlar tarafından alınarak kullanılır. Etçil beslenen diğer hayvanlarda bu hayvanlardan azot ihtiyacını karşılamış olur.

Çürükçül bakteriler ve kemosentetik bakterilerde yaşamsal özelliğini sonlandırmış bitki ve hayvanları parçalayarak NH (amonyak) ve NO3  (nitrat) a dönüştürür ve toprağa karıştırır.


Nitrifikasyon: Çürükçül bakterilerin oluşturduğu amonyağın kemosentetik bakteriler tarafından nitrata dönüştürülmesine denir. Nitrit bakterileri nitrite nitrat bakterileri de nitrata dönüştürür.

Denitrifikasyon: Toprakta bulunan denitrifikasyon bakterilerinin nitrit yada nitratı tekrar havanın serbest azotuna dönüştürmesi işlemidir.

4- Oksijen Çevrimi

Havada bulunan oksijen canlılarda solunum ve fosil yakıtların yanmasıyla su ve CO2    e dönüşür. CO2   (karbon dioksit) ve su bitkiler tarafından alınarak organik madde sentezinde kullanılırken bu moleküllerde bulunan oksijen tekrar havaya verilir. Bitkilerin ürettiği organik besinlerle beslenen diğer canlılar bu moleküllerden enerji üretir ve bu enerji solunumda yıkılarak tekrar CO2   ve H2 O ya çevrilir.



5- Fosfor Çevrimi

Fosfor DNA ve RNA yapısında yer alır. Tabiattaki başlıca fosfor kaynakları fosfat içeren kayalar, fosil hayvanlar ve güherçilelerdir. Fosfor bu maddelerden aşınma, çözünme veya madencilik faaliyetleri ile serbest hale geçer. Fosforun büyük kısmı denizlerde depo edilmiş durumdadır.


SANATSAL BİLGİ

28/08/2016

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI