EKOSİSTEMDE ENERJİ AKIŞI

Ekosistemde besin ve enerji transferi. Besin zinciri ve besin piramidi. Besin piramidinin özellikleri. %10 yasası. Canlılar arasındaki beslenme ilişkisi ve enerji kayıpları.


Enerji, iş yapabilme yeteneği olarak tanımlanmıştır. Enerji bir canlı değildir ama canlı veya cansız hareket halinde olan herşey enerjiden yararlanmaktadır.

Bir organizma canlı ise vücudunda sürekli metabolik faaliyetler meydana gelmektedir. En basitinden kalp atışı ve kan dolaşımı nedeniyle. Hücreler sürekli besin ve oksijene ihtiyaç duyar. Yani canlılık ve hareket bir enerji olmadan gerçekleşmez.

Yeryüzünün temel enerji kaynağı güneştir. Diğer enerji kaynaklarının tamamına yakını güneş sayesinde meydana gelmiştir.

Dünyanın kendi çevresinde dönmesiyle oluşan sürekli rüzgarlar ve yer derinliklerindeki sıcaklıktan kaynaklanan enerji güneşe bağımlı değildir.

Yerkürenin doğal enerji kaynakları güneş enerjisi, rüzgar enerjisi, jeotermal enerji, Hidrolik enerji, biyokütle enerjisi ve dalga enerjileridir. Bunlar yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.

Hayvanlar ve insanlar metabolik faaliyetleri için yukarıda saydığımız enerji kaynaklarını kullanamazlar. İnsanlar ve hayvanlar, güneş enerjisinden veya rüzgar enerjisinden kendi iç enerjilerini üretemezler ve metabolik faaliyetleri için bu enerjiyi kullanamazlar.

Doğal enerjiyi kullanarak enerji üretemeyen canlılar bu enerjiyi de besinleri gibi bitki ve hayvanlardan karşılarlar. 

Bitkiler güneşten gelen ışıktaki enerjiyi kullanarak fotosentez yaparlar. Bitkiler kendi dokularında, tohumlarında ve meyvelerinde enerji depolarlar. Bu enerji temel olarak glikoz, früktoz ve galaktoz şeklindedir. 

Ayrıca bitkilerle beslenen hayvanların etleri ve yağ tabakaları bir enerji kaynağıdır. Bunlarla beslenen diğer canlılar metabolik faaliyetlerle bu enerjiyi açığa çıkarır ve kullanırlar.

İnsanlar ve hayvanlar, bitkisel ve hayvansal ürünleri sindirim organlarında sindirerek monomerlerine ayırırlar. Bu monomerlerden glikozu enerji hammaddesi olarak kullanırlar. Aminoasitleri protein yapımında, diğer yararlı maddeleri de ihtiyaç duydukları diğer maddelerin sentezinde kullanırlar.


Glikozun hücrelerde yakılmasıyla enerji açığa çıkar ve bu enerji, canlılığını sürdürme, yürüme, koşma, avlanma gibi aktiviteler için kullanılır.

Ayrıştırıcılar canlıların atık maddeleri ve vücutlarını ayrıştırarak ihtiyaç duydukları enerjiyi sağlarken ayrıştırdıkları maddelerden ihtiyaçları fazlasını doğaya geri döndürürler.


Enerjinin bu şekilde bitkilerden onları yiyen hayvanlara, hayvanlardan hayvanlarla beslenen canlılara ve daha sonra ayrıştırıcılara akıp en son doğaya geri dönmesine enerji akışı adı verilir.

Besin Zinciri

Besin zinciri, canlılar dünyasında üretici ve tüketici canlılar arasındaki beslenme ilişkisine verilen addır.  

Ekosistem_enerji1



Bitkiler ve algler güneşten aldıkları enerji ile besin üretirler. Bu besinlerle otçul canlılar ve hem etçil hem otçul canlılar beslenir. 2. Cil tüketiciler sadece otçul canlılar ile beslenen canlılardır. Her canlı grubunda onlarca hatta yüzlerce tür bulunabilir. Bir hayvanın besin kaynağı sadece 1 canlı olmayabilir. Aynı zamanda bir canlı sadece bir hayvanın besin kaynağı olmayabilir. Canlılar arasındaki bu besin ilişkisine besin zinciri adı verilmektedir.


Besin zincirinde canlılar genellikle besin piramidi adı verilen bir şema ile gösterilir.

Ekosistem_enerji2


Besin Piramidinin Özellikleri

1- Her basamakta enerjinin ancak %10 u diğer basamağa geçer. Geri kalanı ısı şeklinde ortama verilir.

2- Piramidin tabanında üreticiler bulunur. Üreticilerden tüketicilere gidildikçe kaybolan enerji artar.

3- Besin zinciri uzadıkça kaybolan enerji artar. En kısa besin zinciri, en yüksek verime sahip olan besin zinciridir.

4- Saprofit (Çürükçül) canlılar zincirin her basamağında yer alırlar. Çünkü bunlar tüm canlı atıkları ve canlı dokularını ayrıştırır.

5- Her basamakta bulunan canlıların toplam ağırlığına biyokütle denir. En büyük biyokütleye sahip olan canlı grubu bitkilerdir.

6- Ağır metaller ve kirleticiler en fazla 3. Gruptaki canlıların vücudunda toplanırlar.

7- En üst basamaktaki grupta enerji döngüsü en fazladır.

8- Üreticilerden tüketicilere gidildikçe toplam biyokütle azalır.


Besin Zincirinde Enerjinin Kaybı ve %10 Yasası

Besin zincirinde 1000 J enerjiye sahip bir üretici veya üretici grubu kendileri ile beslenen canlılara en fazla 100 J enerji aktarabilir. Yani 1000 J enerjiye sahip bir üretici ile beslenen birincil tüketici canlılar bu üreticideki enerjinin en fazla 100 J kadarını alabilirler. Benzer şekilde 100 J enerjiye sahip bir birincil tüketici ile beslenen ikincil tüketici 100 J enerjinin en fazla 10 J kadarını alır. 10 J enerjiye sahip ikincil tüketici ile beslenen üçüncül tüketicinin alabileceği maksimum enerji miktarı 1 joule’dür. Yani her basamakta enerjinin sadece 1/10 u aktarılmakta geri kalan kısmı kaybolmaktadır.


Aynı durum vücut kütlelerinde de görülmektedir. 1000 kg kütleli üretici grubunu tüketen birincil tüketicilerin kazanabileceği maksimum kütle 100 kg dır.

100 kg kütleli birincil tüketici ile beslenen ikincil tüketicinin kazanabileceği maksimum kütle 10 kg dır.

10 kg kütleli ikincil tüketici ile beslenen üçüncül tüketicinin kazanabileceği maksimum kütle 1 kg dır.

Bu şekilde kütle ve enerjinin en fazla %10 unun diğer basamağa geçebilmesi kuralına %10 yasası adı verilmektedir.


Besin Zincirinde Enerji ve Kütle Kaybının Sebepleri

1- ikincil ve üçüncül tüketiciler yedikleri besinin tamamını sindiremezler.

2- Hücresel solunumda enerjinin büyük bir kısmının ısı olarak açığa çıkması.

3- İkincil ve üçüncül tüketicilerin enerjinin büyük kısmını hareket etmek için kullanmaları.


Ekosistem Ekolojisi

Ekosistemde Canlıları Etkileyen Faktörler

İnsan - Ekosistem İlişkisi


SANATSAL BİLGİ

12/12/2018  

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM

COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI