GAMETOGENEZ

Biyoloji 10. Sınıf konusu. Erkek ve dişilerde üreme hücrelerinin (gamet) oluşumu. Spermatogenez, oogenez ve döllenme. Konu anlatımı.

Plasentalı Memelilerde Üreme Sistemi

Eşeyli üremeyle çoğalan canlılarda üreme, üreme hücrelerinin birleşmesiyle oluşur. Üreme hücreleri üreme organlarında bulunur. Üreme hücrelerinin (sperm, yumurta, polen) üretilmesine gametogenez denir. Üreme hücrelerinin birleşmesine döllenme denir.

Spermlerin oluşumu olayına spermatogenez, yumurta oluşumu olayına oogenez adı verilir. Yumurta hücresi büyük, bol stoplazmalı, hareketsiz, sperm hücresi küçük, az stoplazmalı ve çok hareketlidir.

2n kromozomlu canlılarda, üreme ana hücrelerinde mayoz bölünme sonucunda n kromozomlu gamet adı verilen üreme hücreleri oluşur.

Spermatogenezde mayoz ile oluşan dört hücrenin dördü de gamete dönüşür. Ancak oogenezde mayozla oluşan dört hücreden sadece biri yumurta hücresine dönüşür.

Dişilerdeki üreme organına ovaryum(yumurtalık), erkeklerdeki üreme organına testis adı verilir.

Döllenme sonucu oluşan hücreye zigot denir. Bu hücrenin gereksinimleri büyük ölçüde yumurta hücresi tarafından karşılanır. Bu nedenle yumurta hücresi daha büyük ve bol stoplazmalıdır.

Testislerde bulunan seminifer tüpçüklerinde spermlerin oluşturulması olayına spermatogenez adı verilir. Seminifer tüpçüklerinde bulunan ve spermatogonyum (sperm ana hücresi) adı verilen hücreler, ergenliğe ulaşmadan önce çok sayıda mitoz bölünmeler geçirir ve bu olay ergenlikten sonra da devam eder. 

2n kromozoma sahip spermatogonyumlar, büyüyüp gelişerek mayoz bölünmeye hazırlanır. Mayoz bölünme ile n kromoza sahip hücreler oluşur. Bu dört hücre farklılaşarak sperm hücrelerine dönüşür. Spermler seminifer tüpçükler dışında epididimis adı verilen yerde farklılaşarak hareket yeteneği kazanırlar. Burada olgunlaşan spermler depolanmak üzere vasdeferans kanalındaki ampilus bölgesine geçer.

Spermler baş, boyun ve kuyruk kısmından oluşur. Baş kısmında haploit bir çekirdek ve lizozim enzimlerini içeren akrozom denilen bölge yer alır. Spermlerin boyun kısmında mitokondriler bulunur, kuyruk ise hareketi sağlar. Döllenme sonucu spermin sadece baş kısmı yumurtaya girer, boyun ve kuyruk kısmı dışarıda kalır. Bu nedenle zigotta erkekten gelecek mitokondriler bulunmaz.

Dişilerde yumurta oluşumuna oogenez adı verilmektedir. Oogenez ovaryumlarda meydana gelir. Ovaryumlarda bulunan 2n kromozomlu yumurta ana hücrelerine oogonyum adı verilir. Bu hücreler mitoz bölünmelerle sayılarını artırırlar ve büyüyüp gelişerek mayoz bölünmeye hazırlanır. Birinci ve ikinci mayoz bölünmeler sonucunda bir tanesi büyük, üç tanesi küçük dört yumurta hücresi oluşur. Üç küçük yumurta hücresi erirken, bol stoplazmalı büyük hücre (ootid) olgun bir yumurta hücresini meydana getirir.

Bir yumurta hücresinin hacmi, sperm hücresinin hacminin yaklaşık 250000 katıdır.

Memelilerde yumurta zarı "zona pellusida" adı verilen jelatinimsi bir örtü ile kaplıdır. Bu örtü türe özgü olup yumurta ile sadece aynı türe ait spermlerin döllenmesini sağlar. Zona pellusida protein ve polisakkaritlerden meydana gelir. Yumurtanın etrafında bulunan folikül hücreleri ise hem yumurtayı besler, hem de zona pellusidanın oluşumunda görev alır. Bu hücreler yumurta atıldıktan sonra ise farklılaşarak koruyucu bir görev görür.




SANATSAL BİLGİ

19/11/2016

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM

COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI