GOLGİ AYGITI LİZOZOM VE SENTROZOMLAR

Ygs ve 9.sınıf Biyoloji. Hücrelerde yer alan organellerden golgi aygıtı, lizozom, sentrozom ve kofullar, yapıları ve görevleri. Konu anlatımı.


GOLGİ AYGITI

Golgi aygıtı 1898 yılında İtalyan bilimadamı Camillio Golgi tarafından keşfedilmiştir. Golgi aygıtı terimi 1910 yılında kullanıldı ve 1913 yılında bilimsel literatürde yerini aldı.

Golgi aygıtının görevi salgı maddeleri üretmek ve paketlemektir. Tek katlı zarla çevrili kesecikler yapısındadır.

Golgi aygıtı çok sayıda alt birimden meydana gelmiştir. Granüllü endoplazmik retikulum tarafından taşınan maddeler golgi gövdesine iletilir. Burada karbonhidratlar, yağ, mineral gibi maddeler eklenir ve golgi zarı ile sarılırlar. Daha sonra bu zar golgi aygıtından ayrılır. İçi salgı maddesi ile dolu olan bu paketler gerektiğinde hücre içinde ve hücre dışında kullanılır. 

Salgı ve sinir hücrelerinde fazla sayıda bulunur.

Hücre zarının yapısında bulunan glikolipit, lipoprotein ve glikoproteinler golgi aygıtı tarafından sentezlenir. 

Ergin sperm, bakteri ve alyuvar hücrelerinde bulunmaz.

Golgi Aygıtının Görevleri

*Hücre makromoleküllerinin büyük bölümünü sentezlemektedir.

*Endoplazmik retikulumdaki protein ve lipitler golgi aygıtında değişik işler için modifiye edilerek salgı maddeleri oluşturulur.

*Lizozomları oluştururlar.

*Golgi aygıtı üretim, salgılama ve paketleme işlevlerini yapar. Moleküller burada sentezlenir ambalajlanır, etiketlenir ve hücrenin farklı bölümlerine veya hücre dışına gönderilir.



LİZOZOM

Golgi aygıtı veya endoplazmik retikulum tarafından oluşturulur. Hücre içi sindirimde görevlidir. İçi hidroliz enzimi ile dolu kesedir. Tek katlı zarla çevrilidir.

Lizozomlar hücrenin fagositoz veya pinositozla aldığı besinleri sindirir. Granüllü endoplazmik retikulum tarafından sentezlenen ve pasif enzim içeren lizozom kesecikleri golgi aygıtına gönderilir ve burada aktifleşitirilerek stoplazmaya bırakılır.

Lizozomlar her çeşit maddeyi parçalayacak enzimler (hidrolitik enzimler) taşırlar. Bu enzimler asit karakterindedir.

Lizozomlar lipoprotein yapısındadırlar. Zarlı olmaları hücrenin kendi kendisini sindirmesini engeller.

Lizozomların çapı 50 nm ile 1 um arasında değişir. Tek bir lizozom birçok enzim içerebilir. Lizozomlarda bulunan enzimler toplu olarak asit hidrolazlar olarak bilinir.

Lizozomlar zararlı enzimleri hücre içindeki diğer yapıların dışında tutmanın yanı sıra hücrelerden istenmeyen maddelerin çıkarılmasıyla ilgili birçok işlevi yerine getirir.

Lizozomların Görevleri

*Hücrenin çevresindeki zararlı maddelerin yok edilmesinde rol alır.

*Hücre içindeki yıpranmış organelleri sindirerek yapılarındaki gerekli maddeleri hücreye tekrar kazandırırken gereksiz maddeleri hücre dışına gönderir.

*Endositoz ile hücre içine alınan maddeleri yok etme görevini yapar.

*İşlevini yitiren hücrenin yok edilmesini sağlar.

Lizozomların sayısı salgı, epitel ve akyuvar hücrelerinde fazladır. 

Lizozomların Çalışması

Ribozomlar tarafından sentezlenen sindirim enzimleri endoplazmik retikulum tarafından golgi aygıtına taşınır. Golgi aygıtı sindirim enzimlerini zarla çevreler ve paketler halinde stoplazmaya bırakır. Bu paketlere lizozom adı verilir.

Lizozom_min


SENTROZOM

Hücre bölünmesinde kromozomların zıt kutuplara çekilmesinde görev alan organellerdir. Sentrozomlarda zar bulunmaz.

Sentrozom 1883 yılında Edourad Van Beneden tarafından keşfedilmiş ve 1888’de Theodor Boveri tarafından tanımlanarak adlandırılmıştır.

Bir sentrozom iki adet sentrioldan meydana gelir. Sentrioller birbirine dik tüpçüklerdir. Her bir sentriol üçer mikrotüpçüklü 9 iplikten meydana gelir. Bu ipliklere mikrotübül adı verilir.

Hücre bölünmesi sırasında sentrioller birbirinden ayrılarak zıt kutuplara giderler. Zıt kutuplardaki sentrioller arasında iğ iplikleri oluşur. İğ iplikleri kromozomların ayrılmasında ve kutuplara çekilmesinde görevlidir.

Sentrozomlar hayvan, ilkel bitki ve mantar hücrelerinde bulunurken; gelişmiş bitki hücresi, alyuvar, sinir, yumurta hücrelerinde ve prokaryotlarda bulunmaz. Gelişmiş bitkiler iğ ipliklerini stoplazmaları ile oluştururlar.




KOFUL

Tek katlı zarla çevrili içi sıvı dolu keseler şeklinde bir organeldir. Temel görevi depolama olmakla beraber farklı hücre tiplerinde farklı görevler üstlenebilir.

Kofullar çekirdek zarı, endoplazmik retikulum, lizozom veya golgi aygıtından oluşabilirler. Hayvan hücrelerinde küçük ve çok sayıdadırlar. Bitki hücrelerinde büyüktürler ve az sayıda bulunurlar.

Besin kofulları fagositoz veya pinositoz ile oluşurlar.

Tatlı sularda yaşayan protistlerde koful fazla suyu hücre dışına atarak hücrenin su dengesini sağlar. Bu kofullara kontraktil koful denir. Örnek olarak; amip, öglena, paramesyum verilebilir.

Lizozom ile birleşen besin kofuluna sindirim kofulu denilmektedir.

Bitki hücrelerinde merkezi koful hücrenin büyümesi ve korunmasında görev alır. Aynı zamanda depolama artıkların uzaklaştırılmasında görev alırlar. Boşaltım kofulları sindirim artıklarını biriktirir.



Endoplazmik Retikulum

Mitokondri ve Ribozom Organelleri


SANATSAL BİLGİ

10/10/2016

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI