HÜCRE ÇEKİRDEĞİ

9. sınıflar ve ygs biyoloji konusu. Hücre çekirdeğinin yapısı ve görevleri. Çekirdek zarı, çekirdek sıvısı, çekirdekçik ve kromatin iplikler. Kromozomların görev ve özellikleri.



Hücrenin denetim ve yönetim merkezi çekirdek (nükleus) tir. Çekirdek, hücredeki tüm hayatsal faaliyetleri yönetir. Hücrelerin büyümesi, gelişmesi, madde alışverişi, onarımı çekirdek kontrolünde yapılır. Protein sentezi çekirdekteki bilgilere göre yapılır. Hücrelerin kalıtsal bilgileri çekirdekte bulunur. Hücre bölünmesini çekirdek kontrol eder. Prokaryot hücrelerde çekirdek bir zarla çevrilmemiştir. Bu hücrelerde çekirdek materyali stoplazma içerisinde dağınık halde bulunur. Ökaryot hücrelerde ise çekirdek çift katlı zarla çevrilidir. Ökaryot bir hücre çekirdeği başlıca 4 kısımdan oluşur. Bunlar çekirdek zarı, çekirdek plazması, çekirdekçik ve kromatinlerdir. 



1. Çekirdek Zarı (Karyolemma)

Çekirdeği saran çift katlı zardır. Dış zar granüllü endoplazmik retikulumun devamı gibidir, üzerinde ribozomlar bulunur. İç zar düzdür. Çekirdek zarı, çekirdek ve stoplazma arasında, nükleik asitler ve proteinler gibi belirli materyallerin geçişine izin veren gözenekler içerir.

Hücre bölünmesinin başında kaybolur. Bölünme sonunda, golgi ve endoplazmik retikulum tarafından tekrar oluşturulur.

Hücre zarında olduğu gibi çekirdek zarında da fosfolipitler iki sıra halinde dizilmişlerdir. Çekirdek zarı çekirdek şeklini koruduğu gibi çekirdek içine madde giriş çıkışını da kontrol eder.

2. Çekirdek Sıvısı (Karyoplazma)

Çekirdek sıvısı çekirdeğin içini dolduran yapı olarak stoplazmaya benzeyen ve stoplazmadan biraz daha az akışkan olan jel şeklinde bir sıvıdır.

Karyoplazma içerisinde su, organik ve inorganik maddeler, enzimler, DNA ve RNA bulunur.

Çekirdek sıvısında DNA, RNA ve ribozom sentezi yapılır.


3. Çekirdekçik (Nükleolus)

Çekirdekcik proteinler ve RNA lardan oluşur. Ana işlevi ribozomal RNA (rRNA) yı yazmak ve proteinlerle birleştirmektir. Ribozomun alt biriminin sentezi burada yapılır. DNA nın RNA sentezinden sorumlu parçası çekirdekçikte yer aldığından yapısında az miktarda DNA da bulunur.

Çekirdekçik zarla çevrili değildir. Hücre bölünmesi sırasında kaybolup, bölünmeden sonra tekrar oluşturulur.

Büyüklükleri canlı türüne ve hücreye göre değişir. Protein sentezi fazla olan hücrelerde daha büyük olurlar.

4. Kromatin İplik

Çekirdeğin en önemli yapısıdır. 

Ökaryotik hücrelerde DNA ve proteinden, prokaryotik hücrelerde sadece DNA’lardan oluşur.

Hücre ile ilgili tüm bilgi ve kontroller kromatin ipliğin yapısında bulunan DNA’dadır. Çekirdekteki DNA farklı proteinlere bağlı uzun çizgisel şeritler halinde düzenlenir. 

Organizmanın yapısı ve işlevi için gerekli bilgileri içeren genetik bilgi, genler halinde DNA’da kodlanmış olarak bulunur. Bir gen, bir RNA molekülünü veya bir protein iplikcik sentezlemek için bilgi içeren DNA’nın kısa bir parçasıdır.

DNA (Deoksiribonükleik asit) dört kimyasal bazdan oluşan bir kod olarak saklanır. Bunlar Adenin(A), Guanin (G), Sitozin (C) ve Timin (T) dir. İnsan DNA sı yaklaşık olarak 3 milyar bazdan meydana gelir. Bu bazların sıralanış biçimi organizmanın özelliklerini belirler.

A ile T, G ile C bazları, baz çiftleri adı verilen birimler oluşturur. Her baz birimine bir şeker bir fosfat molekülü bağlanır. Böylece elde edilen yapıya nükleotid denir. Nükleotidler iki uzun zincir halinde düzenlenmişlerdir. 

Bir kimyasal baza bir fosfat ve bir şekerin bağlanmasıyla bir nükleotid elde edilir. Nükletotidler alt alta bağlanarak bir DNA zinciri oluşturur. Bu zincirdeki her nükleotidin karşısına başka bir nükleotid gelmelidir. 1. Zincirdeki nükleotitlere bağlanacak olan diğer nükleotitlerinde alt alta dizilmesiyle DNA nın 2. Zinciri oluşur. Bu zincirlerdeki bazlar hidrojen bağı ile birbirine bağlanır. Böylece ipliksi merdiven şeklinde sarmal DNA yapısı oluşur. Bu şekilde oluşan sarmal yapı oldukça uzundur. Vücudumuzdaki her bir hücre çekirdeği yaklaşık 1,8 m DNA içermektedir. Bu yapının çekirdeğe sığması gereklidir. DNA histon adı verilen proteinlerin çevresine sarılarak nükleozomları meydana getirir. Histon proteinleri ve DNA sarmalından oluşan yapı solenoid biçiminde kıvrılarak kromatin adı verilen yapıyı meydana getirir. Böylece uzun bir yapı mühendislik harikası bir tasarımla küçücük bir yer kaplayacak şekilde çekirdeğe yerleştirilmiş olur.

Kromatin iplikler hücre bölünmesi sırasında kısalıp kalınlaşarak kromozomlara dönüşürler.

Kromatin iplik hem hücreyi yönetir, hem de kendisini eşleyerek karakterlerin yeni canlılara aktarılmasını sağlar.

Kromatin ipliğin yapısında bulunan proteinler, kromatin iplikteki genlerin çalışmasında ve baskılanarak inaktive olmasında rol oynar. Doku ve organların oluşmasında bu proteinlerin etkili olduğu kabul edilir.

DNA_SarmalText2 


DNA baz çifti, şeker ve fosfatdan, nükleozomlar DNA ve proteinden, kromatin iplik nükleozomlardan meydana gelmiştir.



Kromozom

Kromozomlar çekirdeğin içinde bulunur. Kromozomlar kalıtım bilgisi, hücrenin büyümesi ve gelişmesi, üreme gibi bilgileri içerir. Hücre bölünme sürecinde olmadığı durumlarda kromozomlar, kromatin iplik adı verilen uzun zincir halinde bulunur.

Hücre bölünürken kromatin iplikler kısalıp kalınlaşır ve protein bir kılıf ile sarılarak kromozomları oluşturur. Bölünme tamamlanınca kromozomlar tekrar kromatin ipliğe dönüşürler.

Kromozomlar bir hücrenin büyümesine, hayatta kalmasına ve çoğalmasına yardımcı olan tüm bilgileri taşır. Belirli desenlere sahip DNA parçalarına gen adı verilir.

Kromozomlar farklı canlı türlerinde büyük farklılıklar gösterir. Ökaryotik hücrelerin çok sayıda doğrusal kromozomu vardır. Prokaryot hücreleri daha küçük ve dairesel DNA ya sahiptirler.

Ökaryotik hücrelerde DNA kompakt bir yapı oluştumak amacıyla proteinlerle paketlenir. Bu yapıya kromatin adı verilir. Kromatin yapısı uzun DNA moleküllerinin hücre çekirdeğine uymasını sağlar.

Nükleotitler bir araya gelerek geni, genler bir araya gelerek DNA’yı, DNA kromatin ipliğini, kromatin ipliğide kromozomları oluşturur. 

Bir kromozomda iki adet kromatin iplik bulunur. Bu ipliklere kardeş kromatidler denir. Kromozomların yapısındaki birinci boğumda sentromer yer alır. Hücre bölünmesi sırasında kromozomlar sentromerlerden iğ ipliklerine tutunurlar.

Canlıların üreme hücreleri hariç tüm hücrelerinde kromozom sayısı aynıdır. Farklı türlerde kromozom sayıları aynı olabilir. Aynı türün tüm normal bireylerinde kromozom sayısı aynıdır.

Kromozom sayılarının canlıların gelişmişliği ile ve vücut büyüklüğü ile bir ilişkisi yoktur.

İnsanda 46 kromozom bulunur.

Eğrelti otunda 500, domateste 24 kromozom bulunur.

n sayıda kromozom taşıyan canlılara monoploid, 2n sayıda kromozom taşıyan canlılara diploit canlılar denir.

Eşeyli üreyen canlılarda n takım anneden, n takım babadan olmak üzere 2n takım kromozom bulunur. Böylece bir canlının özellikleri üzerinde hem annenin hem de babanın genleri rol oynar.





Eşeyli üreyen canlılarda tüm vücut hücreleri 2n kromozomlu, üreme hücreleri n ( haploid = monoploid) kromozomludur. 



Eşeyli üreyen canlılarda biri anneden biri babadan gelen kromozom çiftlerine homolog kromozomlar denir. 

Genler kalıtsallığın temel fonksiyonel birimleridir. Belli bir kromozom üzerinde spesifik bir proteini kodlayan belirli bir konumdaki belirli bir nükleotid sekansından oluşur. Genler üç nükleotid diziliminden oluşurlar.

Her karakter bir çift gen tarafından kontrol edilir. Aynı karakter üzerine etki eden gen çiftine alel gen denilir.

Canlılarda saç rengi, göz rengi, kan grubu vb gibi özellikler alel genler tarafından kontrol edilir.

Alel genler anne ve babadan gelen homolog kromozomların karşılıklı kısımlarında bulunur.


Hücre Yapısı ve Özellikleri



SANATSAL BİLGİ

14/10/2016

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
  • YGS - LYS KONULARI
  • 8. SINIF
  • 7. SINIF
  • 6. SINIF
  • BİLGİSAYAR - ELEKTRİK
  • GENEL MATEMATİK
  • BİRİM ÇEVİRİCİLER
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI