HÜCRE ZARINDAN MADDE GEÇİŞİ

9. sınıflar ve ygs biyoloji dersi.Hücre zarından madde alışverişi. Pasif taşıma, pasif taşıma şekilleri. Difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, osmoz, plazmoliz, deplasmoliz ve turgor basıncı.


Hücreler canlı varlıklardır. Dış ortamla devamlı iletişim halindedirler. Hücreler canlılıklarını sürdürebilmek için dış ortamdan gerekli maddeleri hücre içerisine alırken hücre de oluşan zararlı atıkları da hücre dışına vermek zorundadır. Hücre içerisine madde alınışı ve hücre dışına madde verilmesi olayları iki şekilde yapılır; Aktif taşıma ve pasif taşıma.


1. Pasif Taşıma

Pasif taşıma enerji harcanmadan zardan madde geçmesi olayıdır. Bu geçiş hücre içi ve hücre dışı yoğunlukların farklı olması ile gerçekleşir. Bu tür taşınmada ATP harcanmaz. Canlı ve cansız hücrelerde görülebilir. Taşıma çok yoğun ortamdan az yoğun ortama yapılır.


A. Difüzyon

Katı, sıvı veya gaz halindeki herhangi bir maddenin çok yoğun olduğu ortamdan az yoğun olduğu ortama geçmesi olayıdır. İki bölge arasında yoğunluk farkı kalmadığında difüzyon durur. Bir suya limon tuzu atıldığında limon tuzu yavaş yavaş erimeye ve suya karışmaya başlar, bu olay bir difüzyondur. Limon tuzu suda eriyerek yoğunluğu daha az olan bölgelere hareket etmektedir. Şekerin suda erimesi olayı da difüzyona örnektir.  

Difüzyon olayı ile hücre zarından veya porlardan gaz, organik monomerler, yağda eriyen maddeler enerji harcanmadan hücre içine alınır.

Difüzyon Yoluyla Hücre İçine Alınabilen Maddeler

 glikoz, früktoz, galaktoz, aminoasit, su, oksijen, karbondioksit, yağ asidi, gliserol ve yağda çözünen vitaminler.

Difüzyon Yoluyla Hücre İçine Alınamayan Maddeler

Disakkaritler, polisakkaritler, yağlar, proteinler, virüsler, bakteriler, ATP molekülü difüzyonla hücre içine giremez.

Difüzyon hızı iki bölge arasındaki konsantrasyon farkı, elektriksel yük farkı ve por sayısı ile doğru orantılı, moleküllerin büyüklüğü ile ters orantılıdır.

Difüzyon Örnekleri:

*Parfümün havaya karışması

*Bir fincan sıcak suya konan poşet çayın suyun her yerine dağılması

*Sigara dumanının havaya yayılması

*Helyum balonundan sürekli havaya az miktarda gaz salınımı olması

*Akciğerlerdeki oksijenin kana geçişi

*Kandaki karbondioksitin alveollere geçişi

*Hamilelikte besinler plasentadan fetüsün kanına difüzyonla geçer

*Kandaki oksijenin dokularda hücrelerarası sıvıya geçişi

*Hücrelerarası sıvıdan kana karbondioksit geçişi

B. Kolaylaştırılmış Difüzyon

Bu difüzyon tipinde küçük moleküller çok yoğun ortamdan az yoğun ortama porlardan taşıyıcı proteinler vasıtasıyla geçiş yapar. Enerji harcanmaz. Canlı hücrelerde görülür. Glikoz, früktoz, galaktoz ve aminoasitlerin çoğu hücre zarından kolaylaştırılmış difüzyonla geçer. Kolaylaştırılmış difüzyonda enzimler kullanılır.

Yağda çözünen maddelerin çoğu zardan normal difüzyonla geçer. Suda çözünen maddelerin çoğunluğu ise kolaylaştırılmış difüzyonla geçer. 

Maddelerin kolaylaştırılmış difüzyonla geçişi daha hızlı olur. Hücreler için birincil maddeler bu yolla alınmaktadır.


C. Osmoz

Su moleküllerinin yarı geçirgen zardan çok olduğu bölgeden az olduğu bölgeye geçişine osmoz denir. Derişimi yüksek olan kısım, derişimi az olan kısma bir emme kuvveti uygular. Bu emme kuvvetine osmotik basınç denir. Osmotik basıncın büyüklüğü komşu bölgeler arasındaki yoğunluk farkına bağlıdır. Bitkiler topraktan mineral alarak kök hücrelerinin osmotik basıncını yükseltir veya yapraklarda ürettikleri glikozu köklerine göndererek kök hücrelerindeki osmotik basıncı yükseltirler. Böylece suyu daha iyi emerler. (suyun suya doymuş kısımdan doymamış kısma hareketi)


Plasmoliz:

Bir hücrenin kendi yoğunluğundan da fazla yoğunluğu olan (hipertonik) bir ortama konulması neticesinde su kaybederek büzülmesi olayıdır. 

Hipertonik bir ortama konulan bir hücre su kaybederek büzülür, osmotik basıncı yükselir, turgor basıncı azalır.

Deplasmoliz:

Hücrenin kendi yoğunluğundan daha az yoğunluğu olan bir ortama (hipotonik) konulması sonucu su alarak şişmesi olayıdır.

Hipertonik bir ortama konulan bir hücre su alarak büyür, osmotik basıncı azalır, turgor basıncı artar.

Bitki hücreleri fazla su alınca turgor durumuna geçer. Hayvan hücreleri aşırı turgor basıncına dayanamaz ve patlar bu duruma hemoliz denir.

Bir hücre izotonik bir ortama konulursa hiçbir değişikliğe uğramaz. Bu durumda osmotik basınç turgor basıncına eşittir.


Turgor Basıncı: 

Hücre içindeki suyun hücre zarına yaptığı basınca turgor basıncı denir.

Osmotik Basınç: 

Emme kuvveti ile turgor basıncı birlikte osmotik basıncı meydana getirir. Su molekülleri osmotik basıncın fazla olduğu yöne doğru hareket eder.

Emme Kuvveti: 

Ozmotik basınç ile turgor basıncı arasındaki farka emme kuvveti denir. EK = OB - TB


Bir hücrede su miktarı arttıkça osmotik basınç azalır, su miktarı azaldıkça osmotik basınç artar. Buna göre;

Hücrede turgor basıncı yüksek iken osmotik basınç düşüktür. Hücrede turgor basıncı düşük iken osmotik basınç yüksektir.

Hücre plasmoliz olayına uğrarsa osmotik basıncı artar. Hücre deplasmoliz olursa osmotik basınç düşer.


D. Diyaliz

Suda çözülmüş maddelerin seçici geçirgen zardan difüzyonudur.



Çözelti Yoğunlukları

1. İzotonik Çözeltiler

Hücredeki madde miktarı ile aynı miktarda madde içeren çözeltilere izotonik çözeltiler denir. Bir hücre izotonik bir ortama konulursa herhangi bir madde alışverişi gerçekleşmez.

2. Hipertonik Çözeltiler

İçeriğindeki madde miktarı, hücre içindeki madde miktarından daha fazla olan çözeltilerdir. Bu çözeltilere konulan hücre su kaybeder, plasmolize uğrar.

3. Hipotonik Çözeltiler

İçeriğindeki madde miktarı hücre içindeki madde miktarından daha az olan çözeltilerdir. Hücre bu ortamdan daha yoğun olduğundan ortamdan hücreye su geçişi olacaktır. Bunun sonucunda hücre deplasmolize uğrayacaktır.

Hipertonik_S9H1Hipotonik_S9H1Izotonik_S9H1


Hücre Zarından Aktif Taşıma

Hücre Zarının Yapısı



 SANATSAL BİLGİ

02/01/2016

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
  • YGS - LYS KONULARI
  • 8. SINIF
  • 7. SINIF
  • 6. SINIF
  • BİLGİSAYAR - ELEKTRİK
  • GENEL MATEMATİK
  • BİRİM ÇEVİRİCİLER
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI