İNSANDA BOŞALTIM SİSTEMİ

11. sınıflar ve üniversiteye hazırlık biyoloji dersi. Boşaltım sisteminin yapısı ve görevleri. Canlı vücudunda homeostasinin önemi ve sağlanması. Konu anlatımı.



İnsanda boşaltım sistemi; böbrekler, idrar kanalı (üreter), idrar kesesi (mesane), ve üretra (dış idrar kanalı)’dan meydana gelir.


İnsan vücudunda metabolik faaliyetler sonucunda üre, ürik asit, bilirubin ve kreatin gibi birçok zararlı maddeler oluşur. Bu maddelerin vücut dışına atılması gerekir. Hücrelerde oluşan metabolik atıklar kan tarafından alınarak hücrelerden uzaklaştırılır. Kandaki bu metabolik artıklar böbreklerde süzülür ve kan bu maddelerden temizlenir. Böbreklerden süzülen zararlı maddeler idrar kanalı ile idrar kesesine getirilir. İdrar kesesinden üretra ile vücut dışına atılır.

İnsanda boşaltım sisteminin zararlı maddeleri vücuttan uzaklaştırma dışında birçok görevi daha vardır.

Boşaltım Sisteminin Görevleri

-Metabolizma sonucu oluşan artık maddeleri ve diğer zararlı maddeleri vücut dışına atmak

-Kanın osmotik basıncını ayarlamak.

-Vücudun iyon dengesini düzenlemek

-Vücutta su ve kan hacmini düzenlemek

-Kanın pH dengesini ayarlamak

-Homeostasiyi sağlamak

-Kan yapımı için gerekli hormonu salgılamak


Homeostasinin Sağlanması

Homeostasi iç denge anlamındadır. Canlılarda iç dengenin korunması yaşamın devamı için en önemli unsurdur.

Canlı vücudunda homeostasinin sağlanmasında böbrekler, akciğerler, karaciğer, ter bezleri aktif olarak çalışır.

Canlıların vücudunda sürekli olarak su, iyonlar, üre, ürik asit CO2 gibi maddeler bulunur. Bu maddeler belli bir miktarın üzerine çıkarsa canlı vücudu işlevini yapamaz hale gelir. Böbrekler bu maddeleri süzerek idrar kanalına verir ve vücut dışına atılmasını sağlar.

Böbrekler kanın tuz miktarını, pH sını ve ozmotik basıncını ayarlar. Fazla miktarda bulunan iyonları dışarı atarak vücudu iyon yükü fazlalığından korurlar. Kanda bulunan üre, ürik asit, kreatin gibi maddeleri süzerek dışarı atarlar. Dışarıdan alınan bazı zehirli maddeleri, boyaları süzerek vücuttan uzaklaştırırlar. Böylece canlı vücudu zehirli, zararlı maddelerden arınmış olarak hücrelerin sağlıklı çalışması için elverişli bir ortam halinde bulunur.

Eğer böbrekler sağlıklı çalışmazsa hücrelerarası sıvıda su, üre, elektrolit birikimi olur. Bunun sonucunda ödem ve hipertansiyon meydana gelir. Yeterli miktarda H+ iyonu vücuttan atılamadığı durumlarda veya kandaki potasyum miktarının iki kat artması canlı vücudunu iş yapamaz duruma getirir.

Böbrekler ADH ve aldosteron hormonları ile birlikte çalışarak su ve elektrolit dengesini ayarlar, kan basıncının ve kanın osmotik basıncının belli değerler arasında kalmasını sağlar. Kanın pH sı değiştiğinde böbrekler H+ iyonu veya bikarbonat iyonları salgılayarak kanın pH sini düzenler. Kan pH sinin belli değerlerde kalmasında akciğerler de rol alır. Akciğerler kandaki CO2 i temizleyerek kan pH sinin belli değerlerde tutulmasına yardımcı olur. 

Karaciğer de homeostasinin sağlanmasında önemli bir rol oynar. Karaciğer çeşitli toksik maddeleri zararsız hale getirerek bu maddelerin böbreklerden atılmalarını kolaylaştırır. Amonyak karaciğerde üreye dönüştürülür. Bilirubin, eritrositlerin parçalanması ile oluşan üründür. Bu madde karaciğerde safra salgısı ile birlikte ince bağırsaklara gönderilerek dışarı atılması sağlanır. Bilirubinin bir kısmı bu yolla bir kısmı ise böbreklerden süzülerek dışarı atılmaktadır. Karaciğerin homeostatik dengedeki bir başka görevi kanın osmotik basıncını ayarlayan plazma proteinlerini sentezlemesidir.

Deride bulunan ter bezleri de homeostasinin korunmasında önemli role sahiptir. Sıcak havalarda ter bezlerinin salgıladığı ter sıvısı canlı vücudundaki sıcaklığı düşürür. Aynı zamanda terleme ile ter sıvısında bulunan üre, tuz ve bazı iyonlar terleme ile dışarı atılır. 

Sindirim kanalında kana emilmeyen maddeler vücuttan kalın bağırsak yolu ile dışarı atılır.


Boşaltım Sistemi Çözümlü Sorular

Böbreklerin Yapısı ve Görevleri

 

SANATSAL BİLGİ

08/05/2018

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI