KAN GRUPLARININ KALITIMI

Biyoloji dersi kalıtım konusu. Kan gruplarının belirlenmesi ve kalıtımı. A, B, Ab ve 0 kan grupları. Rh(+) ve Rh(-) kan grubu. Bireyler arasında kan alış verişi. M ve N kan grupları.


İnsanda kan grubunu belirleyen genler A, B ve 0 genleridir. Kan grubu ikiden fazla gen tarafından kalıtıldığı için çok alelli bir karakterdir. Yine kan gruplarında A ve B genleri arasında eş dominantlık özelliği vardır. Bu özelliği ile de eş baskınlık özelliği gösterir.


Bir birey A grubu kana sahipse bu kişinin genotipi ya AA şeklindedir, ya da A0 şeklindedir.

B grubu kana sahip bireylerin genotipi BB veya B0 şeklindedir.

0 kan grubuna sahip bireylerin genotipi 00 şeklindedir.

A kan grubuna sahip bireylerin kanında A antijeni, B kan grubuna sahip bireylerin kanında B antijeni bulunur.

AB kan grubuna sahip bireylerin kanında hem A, hem de B antijeni bulunur.

0 kan grubundaki bireylerin kanında antijen bulunmaz.

A kan grubuna sahip bireylerin kan plazmasında anti – B antikoru bulunup bu kişilere B grubu kan verilemez.

B kan grubuna sahip bireylerin kanında anti – A antikoru bulunup bu kişilere A grubu kan verilemez.

AB kan grubundaki kişilerin kanlarında anti – A veya anti – B antikoru bulunmaz. Bu nedenle bu gruptaki bireyler genel alıcıdır.

0 kan grubundaki bireylerin kanında anti – A ve anti – B antikorları bulunur. Bu kişiler sadece 0 grubundan kan alabilirler. Yine bu bireyler tüm gruplara kan verebilirler, genel vericidirler. Çünkü kanlarında antijen bulunmaz.


Aşağıda bu özellikler tablo olarak listelenmiştir.

KanGrupKltm_S10R1


Rh Faktörü

İnsanlarda kan ile ilgili genlerden biri de Rh dir. Kanında Rh proteini bulunan kişilerin kan grubu Rh(+), Rh protein, bulunmayan kişilerin kan grubu Rh(-) dir. Rh faktörü R simgesiyle gösterilir. Genotipi RR veya Rr şeklinde olanlar Rh+, genotipi rr şeklinde olanlar Rh- dir.

 

KanGrupKltm_S10R2



M ve N kan grupları

M ve N kan grupları, kan naklinde önemli olmayan özelliklerdir. M kan grubunda olan kişilerin alyuvarlarında m antijeni, N kan grubunda olanların alyuvarlarında N antijeni, MN kan grubunda olanların alyuvarlarında M ve N antijenleri bulunur.

M ve N genleri birbirlerine eş baskındır. Bu genlerin oluşturduğu özellik adli tıpta kullanılmaktadır.


Örnek:

AB kan grubundaki bir anne ile 0 kan grubundaki bir babanın doğacak çocuklarının kan grubunun B olması ihtimali nedir?


Çözüm:

Anne ve babanın genotipini yazalım.

♀: AB

♂: 00

Bireylerin oluşturacağı gametler,

♀ : A, B

♂ : 0,0


Bunları punnet karesine yerleştirelim.

KanGrupKltm_S10R3


Görüleceği üzere doğacak çocuklar %50 ihtimalle A grubunda, %50 ihtimalle B grubunda olacaktır.



Örnek:

Heterozigot A grubu kanı taşıyan anne ile heterozigot B grubu kanı taşıyan babanın doğacak çocuklarının genel genel verici grubunda olması olasılığı nedir?


Çözüm:

Heterozigot A grubundaki anne ile heterozigot B grubundaki babanın genotiplerini yazalım.

♀ : A0

♂ : B0

Oluşturacakları gametler,

♀ : A, 0

♂ : B, 0

Bunları kolayca çaprazlayabilme ve takip etme açısından punnet karesine yerleştirelim.

KanGrupKltm_S10R4


Doğacak çocukların A grubunda olması ihtimali %25, B grubunda olması ihtimali %25, AB grubunda olması ihtimali %25, 0 grubunda olması ihtimali %25 dir.

Genel verici grubu 0 grubudur. Çünkü bu grubun kanında A veya B antijeni bulunmaz.


Bireyler Arasında Kan Alışverişi

A kan grubuna sahip bir kişi B kan grubundaki birisine kan verirse, B grubundaki kişinin kanında anti – A antikoru bulunduğundan bu kişinin vücudu alınan kanı düşman kabul eder.

Çünkü A grubundaki kanda A antijeni bulunmaktadır ve B grubundaki kişilerde anti – A antikoru bulunmaktadır. Anti – A antikoru, A antijenini algılayınca bu antijene karşı antikor üreterek bu antijeni çöktürür ve bu durum damarların tıkanmasına sebep olur.

Benzer şekilde B kan grubundaki bir kişi A grubundaki birisine kan verirse, kan alan kişinin vücudu B antijenini algılayarak bu antijene karşı antikor üretir ve çökelme olur.

AB kan grubu antikor içermediğinden herhangi bir kana karşı savunma durumuna geçmez. Bu nedenle kanda çökelme olmaz. Bu nedenle AB grubu tüm gruplardan kan alabilir.

0 kan grubunun plazmasında hem anti –A hem de anti – B antikoru bulunur. Bu nedenle 0 kan grubu kendi grubu dışındaki bir gruptan kan alamaz.

Öte yandan bu grubun kanında A ve B antijenleri bulunmadığından tüm gruplara kan verebilir.

En güvenli kan alışverişi aynı kan grupları arasında yapılır. 

Diğer gruplar arasındaki kan alışverişlerinde Alyuvarların antijen taşımamasına veya uygun antijen taşımasına bakılır. Son olarak alyuvar antijenleri ile kan plazmasındaki antikorların çokça çökelme vermemesine bakılır.



Kan Uyuşmazlığı

Kan uyuşmazlığı aşağıdaki üç durumun gerçekleşmesi halinde görülür.

1- Anne Rh- ise

2- Baba Rh+ ise

3- Çocuk Rh+ ise


Bebek Rh+ olursa plasentaya geçen bebeğin alyuvarlarına karşı annenin kanı anti – D antikoru üretir. Bu antikorlar bebeğe geçer ve bebeğin alyuvarlarını parçalar. Çocuk dünyaya geldiğinde sarı renkli görünür.

Anne kanında üretilen anti – D antikorları fazla olursa bebeğin kanının değişmesi gerekebilir. Ancak 2. Ve 3. Çocuklarda anne kanı artık daha fazla antikor üreteceğinden çocuğun hayatta kalma şansı azalır.

Kan uyuşmazlığının görülme ihtimali babanın genotipine göre değişir.


Dihibrit Çaprazlama

Eş Baskınlık ve Çok Alellik




SANATSAL BİLGİ

11/12/2017

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI