KANIN YAPISI VE GÖREVLERİ

Kan dokusunu oluşturan hücreler ve maddeler. Kanın yapısında bulunan akyuvarlar, alyuvarlar ve kan pulcukları. Kan ile taşınan maddeler. Konu anlatımı.


Kan, vücutta kan dokusu olarak da adlandırılır. Yani kan, vücutta damarlar içinde sıvı halde dolaşan bir dokudur.

Kan; damarlar içerisinde dolaşan, hücrelere besin ve oksijen taşıyan, hücrelerdeki atık maddeleri alarak boşaltım organlarına ileten sıvı maddedir. Kan, salgı bezlerinden üretilen hormonların hedef organlara taşınması işlevini de yapar.

Kan; kan hücreleri, kan pulcukları ve kan sıvısından meydana gelir.

Kan hücreleri alyuvarlar ve akyuvarlardır. Alyuvarlar oksijeni tutarak hücrelere taşınmasını sağlarken, akyuvarlar vücuda giren mikroplarla savaşarak vücudun savunması görevini üstlenir.

Kan pulcuklarına trombositler de denir. Kan pulcuklarının görevi kanın pıhtılaşmasını sağlamaktır.

Kan miktarı yetişkin erkeklerde yaklaşık 5 – 6 litre, kadınlarda ise 4 – 5 litredir. Kan dokusunun %55 ini plazma adı verilen kan sıvısı oluşturur, geri kalan %45 ini ise kan hücreleri oluşturur.




a. Kan Plazması

Kan plazmasının %90 ı sudan oluşur. %7 lik kısım albümin, globülin, fibrinojen proteinlerinden oluşur. Kalan %3 lük kısımda ise kan ile taşınan maddeler bulunur.


Su, kanda devamlı bulunan, madde taşıma görevi yapan çözücü maddedir.

Plazma Proteinleri

Albümin, globülin, fibrinojen, antikorlar plazma proteinleridir. Kanda her zaman bulunurlar. Bu maddeler ozmotik dengeyi sağlar, pH yi düzenlerler. Antikorlar vücuda giren virüs ve diğer zararlı mikroorganizmalarla savaşır. Fibrinojenler kanın pıhtılaşmasında görev alır. Albümin, kanın ozmotik basıncını düzenler.

İyonlar

Sodyum, potasyum, bikarbonat, magnezyum, kalsiyum, klor maddeleri iyonlar olarak sınıflandırılır. Bu maddelerin görevleri kanın ozmotik dengesini sağlamak ve kanın pH sının düzenlenmesine yardımcı olmaktır.

Kan İle Taşınan Maddeler

Bu maddelerden bazıları; aminoasitler, mineraller, CO2, O2, hormon, vitamin, glikoz, yağ asitleri, üre, antikor, enzimlerdir.

Kan Hücreleri

a. Alyuvarlar - Eritrositler

Oksijen ve CO2 in taşınmasında görev yaparlar. Yapılarında bulunan hemoglobinden dolayı kırmızı renklidirler, kana kırmızı rengini alyuvarlar verir. Hemoglobin maddesi O2 ve CO2 nin taşınmasında görev alır.

Alyuvarlar sayıları en fazla olan hücrelerdir. 1 mm3 kanda 4- 5 milyon kadar alyuvar bulunur. Alyuvarların sayısı erkeklerde daha fazladır.

Alyuvarlar embriyo döneminde karaciğer ve dalakta, daha sonra ise kırmızı kemik iliğinde yapılır. Memeli omurgalıların alyuvarları çekirdek ve organel bulundurmaz.

Alyuvarlar bol miktarda hemoglobin taşır. Bir hemoglobin hem ve globin olmak üzere iki kısımdan meydana gelir. Hem kısmı demir atomu bulundurur, O2 nin bağlandığı kısımdır. Her hemoglobine 4 adet O2 molekülü bağlanabilir. Proteinden meydana gelen globin kısmına CO2  bağlanır. 

Alyuvarlar enerji ihtiyaçlarını oksijensiz solunumla karşılarlar. Bu nedenle taşıdıkları O2 yi kullanmazlar.

Alyuvarlar kanda 120 gün kalırlar, bu süre sonunda karaciğer ve lenf düğümlerinde parçalanırlar. Alyuvarların parçalanması ile oluşan demir, dalak ve kırmızı kemik iliğinde depolanır ve tekrar alyuvar yapımında kullanılır.

Kan gruplarını alyuvarların üzerinde bulunan polisakkarit ve proteinler belirler.

Yükseklere çıkıldıkça O2 azalır, bunun sonucunda alyuvar yapımı hızlanır ve kanda alyuvar sayısı artar.


b. Akyuvarlar- Lökositler

Akyuvarların görevi zararlı mikroplarla savaşarak onları yok etmektir.

1 mm3 kanda 8 – 10 bin kadar akyuvar bulunur. Akyuvarlar çekirdek ve organele sahiptirler. Vücutta hastalık oluştuğunda sayıları artar. Fagositoz yoluyla veya antikor üreterek mikropları yok ederler.

Akyuvarların ömürleri 4 saat ile 4 gün arasında değişir. Bazı akyuvarlar vücuda giren yabancı maddeleri tanıyan özel hafıza hücrelerine dönüşür ve uzun süre yaşayabilir.

Akyuvarlar, stoplazmalarında tanecik olup olmamasında göre ikiye ayrılırlar.

Granüllü Akyuvarlar:

Stoplazmalarında granül adı verilen taneciklerin bulunduğu akyuvarlardır. Kırmızı kemik iliğinde üretilirler, üç çeşittirler.

Nötrofil: Akyuvarların %70 kadarını nötrofiller oluşturur. Fagositoz ile zararlı mikroorganizmaları ve hasar görmüş doku parçalarını yok ederler. Ömürleri birkaç gündür.

Eozinofil: İltihaplanma bölgelerinde çeşitli antikorlar salgılayarak parazitlerle savaşırlar. Alerjik reaksiyonlarda da eozinofiller etkili olur.

Bazofiller: Bu akyuvarlar fagositoz yapmazlar. Kanın damar içinde pıhtılaşmasını engelleyen heparin ve histamin maddesi taşırlar.


Granülsüz Akyuvarlar

Stoplazmalarında tanecik bulunmayan şeffaf görünümlü akyuvarlardır. Büyük ve yuvarlak çekirdeklidirler. Bu akyuvarlar kemik iliğinde üretilir, dalak, timüs ve lenf düğümlerinde aktif hale getirilirler. İki çeşittirler.

Lenfositler: Akyuvarların en küçüğüdür. Fagositoz yapamazlar. Toplam akyuvarların %25 ini oluştururlar. Bu akyuvarlar kemik iliğinde olgunlaşmışlarsa B lenfositler, Timüs bezinde olgunlaşmışlarsa T lenfositler adını alırlar.

Lenfositler hem kemik iliğinde hem de timüs bezinde üretilirler. Dalak, timüs bezi, lenf düğümleri, bademciklerde aktif hale gelirler.

B lenfositler, antikor üreterek mikroplarla savaşırlar. T lenfositleri ise hücresel bağışıklık sağlarlar.

Monositler: En büyük akyuvar çeşididirler. Fagositoz yaparlar. Bakterileri ve yıpranmış doku hücrelerini yok ederler.


c. Kan Pulcukları – Trombositler 

Kemik iliğindeki büyük hücrelerden kopan parçalardan oluşan trombositler kanın pıhtılaşmasını sağlarlar.

1 mm3 kanda 150 ile 400 bin arasında kan pulcuğu bulunur. Ömürleri 7 – 10 gündür. Bu süre sonunda karaciğer ve dalakta parçalanırlar. 



Kanın Görevleri

1- Hücrelere besin, oksijen taşımak, hücrelerdeki CO2 i ve diğer metabolik artıkları alarak ilgili boşaltım organlarına vermek. 

2- Salgı bezlerinin ürettiği hormonları hedef organlara iletmek.

3- Vücut sıcaklığını sabit tutmak.

4- Vücudun asit, baz ve su dengesini sağlamak.

5- Vücuda giren mikropları etkisiz hale getirmek.

6- Pıhtılaşma ile kan kaybını önlemek.


Damarların Yapısı ve Görevleri




SANATSAL BİLGİ

27/03/2018

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI