MONOHİBRİT ÇAPRAZLAMA

10. sınıflar ve üniversiteye hazırlık biyoloji dersi, kalıtım konusu. Monohibrit çaprazlamanın tanımı ve açıklaması. Monohibrit çaprazlamaya örnekler. 




Bir karakter bakımından heterozigot olan bireylere monohibrit, iki karakter bakımından heterozigot olan bireylere dihibrit denilir. Monohibrit bireylerin kendi aralarında çaprazlanmasına monohibrit çaprazlama, dihibrit bireylerin kendi aralarında çaprazlanmasına dihibrit çaprazlama adı verilir.


Örnek:

İnsanda kahverengi göz rengini K ile mavi göz rengini m ile gösterelim. Bir insanda göz rengi iki alel gen tarafından kontrol edilmektedir. Homozigot alel genler aynı karakteri destekleyen genler idi.

Şimdi homozigot mavi göz rengi kromozomu ile homozigot kahverengi göz renginin kromozomlarını oluşturalım.

Monohibrit_S10I1


Yukarıda iki farklı bireye ait iki kromozom var. Kromozomlar göz rengini belirleyen genleri taşımaktadır. Kromozomların biri erkek bireye diğeri dişi bireye aittir. Her iki kromozom da homozigottur.

Bu kromozomlardan gamet oluşturalım. Gametlerde homolog kromozomlar ayrılır ve alel genler farklı kromozomlar üzerinde kalır.

Mayoz bölünme ile bir hücreden 4 hücre oluşur. Oluşan 4 hücre birbirinin aynısıdır. Bir hücre dişi bireyden, bir hücre erkek bireyden alarak bu hücreler çaprazlayalım. Bu çaprazlama sonucu oluşan bireylere F1 nesli diyeceğiz. F1 dölünden tekrar gametler oluşturacağız ve bu gametleri tekrar çaprazlayacağız. Oluşan yeni bireylere F2 nesli diyeceğiz.

Monohibrit_S10I2


1. Çaprazlamada elde edilen F1 dölünün tamamı kahverengi gözlü olur. Ancak bu bireylerin tamamı heterozigottur.

Bu bireyler tekrar gamet oluşturduklarında bazı gametlerde mavi renk geni, bazı gametlerde kahverengi renk geni bulunacaktır.

Bu gametler çaprazlandığında F2 dölünü meydana getirirler.

F2 dölünde oluşan bireylerden 1 tanesi homozigot baskın karakter (kahverengi), iki tanesi heterozigot baskın karakter (kahverengi), bir tanesi homozigot çekinik karakter (mavi renk) dir.

Bu çaprazlama sonucunda oluşan 4 bireyden 3 çeşit genotip oluşmuştur. (KK, Km, mK, mm)

Bu çaprazlama sonucu oluşan fenotip oranı Kahverengi:mavi= 3:1 dir.

Çaprazlama sonucunda 2 çeşit fenotip oluşmuştr. Kahverengi ve mavi.

Genotiplerin Oranı: KK: Km:mm = 1:2:1 şeklindedir.

Burada hemen belirtelim ki insanlarda göz rengi yüzde yüz genlerle sağlanmamaktadır. bazı durumlarda bireyin göz rengi genlerin belirttiği özelliğin dışında da olabilmektedir. Yukarıda verilen çaprazlama %75 civarında doğru gerçekleşmektedir. Genel olarak koyu renk göz geni, açık renk göz genine baskındır. Ancak nadirde olsa bu kural dışına çıkılmaktadır.

Mendel, bezelyeler üzerinde bu deneyi sarı ve yeşil renkli çiçeklerle yapmış, çaprazlama sonucunda her 4 bireyden üçünün sarı çiçekli, birinin yeşil çiçekli olduğunu görmüştür. Yukarıdaki sonuçlar tüm denemelerde tekrarlanmıştır.


Mendel bu denemelerden sonra çalışma sonuçlarını aşağıdaki şekilde özetlemiştir.

1- Bir bireydeki kalıtsal karakterlerin herbiri bir çift alel gen tarafından kontrol edilir. Bu genler birbirinin aynısı veya farklı olabilir. Genlerin farklı olması halinde birisi baskın, diğeri çekinik gendir. Canlıda baskın genin taşıdığı karakter özelliği görülür.

2- Gametler oluşurken alel genler eşit olasılıklarla birbirlerinden ayrılarak farklı gametlere gider. Bu olaya ayrılma kuralı denir.

3- Birden fazla karakterin kalıtımında alel genler birbirlerinden bağımsız olarak farklı gametlere gider. Bu olaya bağımsız dağılım kuralı denir.


Örnek:

Bezelyelerde sarı renk genini R ile yeşil renk genini r ile gösterelim.

Homozigot sarı ve homozigot yeşil renk karakterlerine sahip bezelyeleri alalım.

Bu bezelyelerde homozigot sarı renk geni taşıyan bezelyeye A bezelyesi diyelim. Bu bezelyenin alel gen çiftleri RR şeklindedir.

Homozigot yeşil renk geni taşıyan bezelyelere B bezelyesi diyelim. Bu bezelyenin alel gen çiftleri rr şeklindedir.

Bu bezelyeler ilk gametlerini oluşturduklarında aşağıdaki genleri taşıyan gametleri oluştururlar.

A bezelyesi

A → R, R

B bezelyesi

B → r, r

A ve B bezelyelerinin gametleriyle oluşacak olan bezelyelerin tamamı heterozigottur. Bunlardan rastgele 2 bezelye alalım. Bunların genotipleri aşağıdaki gibidir.


1. Bezelye Rr

2. Bezelye Rr

Her iki bezelye de renk karakteri bakımından heterozigottur ve sarı renktedir.

Şimdi bu bezelyelerden tekrar gametler oluşturalım ve bu gametleri çaprazlayalım.

Monohibrit_S10I3


Oluşan bireylerin taşıdıkları renk genleri sırasıyla,

1. Birey RR geni taşır.

2. Birey rr geni taşır

3. Birey Rr geni taşır

4. Birey Rr geni taşır.


Örnek:

Bir bitkide kırmızı çiçek rengi, sarı çiçek rengine baskındır. Bu karakter bakımından heterozigot olan erkek çiçek ile sarı renkli çiçek çaprazlanıyor.

Oluşan bitkilerin taşıdığı genleri ve fenotiplerini çaprazlama yöntemiyle gösteriniz.

Kırmızı renk genini C ile, sarı renk genini c ile göstererek bireyleri çaprazlayın ve kaç tanesinin sarı çiçekli olacağını bulunuz.


Çözüm:

Kırmızı çiçeğin genotipi Cc şeklinde, sarı renkli çiçeğin genotipi cc şeklindedir.

Monohibrit_S10I4


Oluşan bitkilerden ikisi hetereozigottur. Bu bitkilerin çiçekleri kırmızı olur. İki bitki, homozigot beyaz çiçek karakterine sahiptir. Bu bitkiler beyaz çiçekli olur.

4 bitkiden ikisi kırmızı, ikisi beyaz çiçekli olduğuna göre bu şekilde gerçekleşen tozlaşma sonucu bitkilerin %50 sinin heterozigot kırmızı çiçekli, %50 sinin homozigot beyaz çiçekli olacağı söylenebilir.


Dihibrit Çaprazlama




SANATSAL BİLGİ

05/12/2017

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI