ATMOSFER

Ygs ve 9. Sınıf coğrafya konusu. Atmosferin canlılar için önemi. Atmosferin yapısı ve katmanları. Troposfer, stratosfer, mezosfer, termosfer ve ekzosfer.

Yerküreyi çepeçevre saran hava tabakasına atmosfer denilir. Atmosfer yeryüzünde canlı yaşamı için son derece önemlidir. Atmosferin %21 i oksijen (O2) gazından oluşmaktadır. Bu gaz canlıların solunumu için gereklidir. Atmosferde bulunan karbondioksit (CO2) gazı bitkilerin fotosentez yapması için gereklidir. Atmosferin üst katmanlarında yer alan ozon gazı tabakası (O3) güneşten gelen zararlı ışınları süzerek canlıları koruyucu bir görev görür. Su buharı meteorolojik olayların (kar, yağmur vb) oluşmasını sağlar. Yine atmosferde bulunan gazlar bir cam gibi görev görür. Dünyaya gelen ısıyı içeri geçirirken, yeryüzündeki ısının hemen kaybolmasını engeller ve böylece dünyayı sıcak tutar. Eğer atmosferin bu özelliği olmasa ani sıcaklık değişimleri olur, sıcaklık geceleri 0’ın altına düşer gündüzleri ise çok yüksek değerlere çıkardı. Kısaca atmosfer yeryüzünde canlı hayatının devamını sağlamaktadır.


Atmosferde bulunan gazların %21 i oksijen, %78 i azot ve %1 i ise argon, neon, helyum, kripton, metan, ozon, ksenon, su buharı, karbondioksit gazlarıdır. Karbondioksit ve su buharı havada her zaman bulunur ve miktarları yere ve zamana göre değişir.

ATMOSFERİN ETKİLERİ


1 -Yeryüzünde sıcaklığın dengeli dağılmasını sağlar. Atmosfer içerisinde hava hareketleri oluşur. Bu yolla çok ısınan yerdeki hava kütleleri az ısınan yerlere taşınarak bir denge kurulur.

2 – Güneş ışınlarını dağıtarak gölgede kalan yerlerin tam karanlık olmasını engeller.

3 –Karışımında bulunan oksijen ve karbondioksit sayesinde canlıların yaşamasını sağlar.

4 – Güneşten gelen zararlı ışınları süzerek filtre görevi görür.

5 – İklim olaylarının (meteorolojik olaylar) meydana gelmesini sağlar.

6 – Meteorlar atmosferden geçerken parçalanır. Böylece gök taşlarının büyük kütleler halinde yere düşmesi önlenmiş olur.

7 – Gökyüzünün aydınlık görünmesini sağlar.


Atmosferin Katmanları

Atmosfer dünyanın şekline uygun olarak küre şeklindedir ve dünyayı çepeçevre sarmıştır. Atmosfer birçok katmandan meydana gelmiştir. Bu katmanlar iki grupta adlandırılmaktadır. Birinci grup adlandırma birbirinden sıcaklık bakımından farklılık gösteren bölümlere göre yapılmaktadır. İkinci gruptaki adlandırma ise birbirinden fiziksel ve kimyasal özellikler bakımından farklılık gösteren bölümler arasında yapılmaktadır. Sıcaklığa göre atmosfer katmanları yeryüzünden itibaren troposfer, stratosfer, mezosfer ve termosferdir. Kimyasal ve fiziksel özelliğine göre adlandırma ise troposfer, stratosfer, şemosfer, iyonosfer, ekzosfer şeklindedir.

Troposfer

Atmosferin en alt tabakasıdır. Hava olayları troposferin 3 – 4 km lik alt kısmında gerçekleşir. Troposferin kalınlığı kutuplarda 9 km, ekvatorda 16 km kadardır. Atmosferdeki gazların %75 i, su buharının ise %99 u bu katmanda yer alır. Yükseldikçe gazların yoğunluğu azalır. Troposferde yükseklere çıkıldıkça sıcaklık düşer, bu düşüş her 100 m de 0,5 °C dir. Troposferin üst kısımlarında hava sıcaklığı – 60 °C dolaylarındadır.

Ekvatorda ısınan hava yükselmekte dolayısıyla troposfer tabakasının kalınlaşmasına sebep olmaktadır. Kutuplarda ise soğuyan hava alçalmakta, dolayısıyla troposfer tabakasının kalınlığını azaltmaktadır.

Troposfer tabakası canlılar üzerinde en fazla etkiye sahip olan katmandır.


Stratosfer

Bu tabaka troposfer tabakasının üst kısmında yer alır ve kalınlığı yaklaşık 50 km ye kadar yükselir. Bu tabakada meteorolojik olaylar görülmez. Yatay hava hareketleri görülür. Bu tabakanın alt kısmında sıcaklık – 60 ° civarındayken üst kısımlarında 0 °C ye yaklaşır. Ozon tabaksı bu katmanın 19 ile 45 km leri arasında yer alır ve güneşten gelen ultraviyole ışınlarını süzer.



Mezosfer

Bu tabaka stratosferin üzerinde 50 ve 80 km ler arasında yer alır. Bu tabakada sıcaklık stratosfer ve troposfer tabakalarına göre daha düşüktür. Meteorlar bu katmanda sürtünme etkisi ile parçalanıp yanarlar.

Termosfer

Mezosfer tabakasının üst kısmından başlayıp 200 üncü km ye kadar devam eder. Güneşten gelen zararlı ışınların bir kısmı bu tabakada emilir. Bu tabakada sıcaklık 1100 ile 1650 ° arasındadır.

Ekzosfer

Atmosferin en dış katmanıdır. Üst sınırı kesin olarak belirlenememektedir. Bununla birlikte 10.000 km kadar yükseklikte olduğu kabul edilir. Bu tabaka dünya ile uzay arasında geçiş tabakasıdır. Yapay uydular bu katmanda bulunur.




SANATSAL BİLGİ

26/11/2016

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
  • YGS - LYS KONULARI
  • 8. SINIF
  • 7. SINIF
  • 6. SINIF
  • BİLGİSAYAR - ELEKTRİK
  • GENEL MATEMATİK
  • BİRİM ÇEVİRİCİLER
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI