İKLİM ELEMANLARI

Ygs ve 9. Sınıf coğrafya konusu. Hava durumu, İklim, iklimin nüfus ve bitki örtüsüne etkisi. İklim elemanları, sıcaklık, yağış, hava basıncı ve rüzgarlar.

Hava Durumu

Belirli bir bölgede kısa süre içerisinde etkili olan atmosfer olaylarına hava durumu denir. Atmosfer sıcaklık, nem, basınç bakımından farklı özellikteki hava tabakalarından meydana gelmiştir. Bu hava tabakalarına hava kütlesi denilir. Atmosferin her yerinde sıcaklık ve nem aynı değildir. Ekvator bölgeleri her zaman çok sıcak, kutuplar çevresi her zaman çok soğuktur. Orta kuşak mevsimlere bağlı olarak yıl içinde farklı sıcaklık ve nem değerleri gösterir. Sıcak ve soğuk su akıntılarının etkilediği bölgelerde de farklı atmosfer özellikleri oluşur.

Bu hava tabakaları devamlı hareket halindedir. Soğuk hava tabakaları sıcak bölgelere hareket ederken, sıcak hava tabakaları da yükselip soğuyarak, basıncın düşük olduğu bölgelere hareket eder. Hareket halindeki bu hava kütleleri geçtikleri yerleri sıcaklık, nem, yağış bakımından etkiler. Bunun sonucu olarak o bölgeler bir süreliğine yağışlı, sıcak, soğuk, nemli vb. özellikler kazanır. Daha sonra başka bir hava kütlesi etkisinde kalır.

Dar bölgelerde gerçekleşen bu hava olaylarına "hava durumu" denir. 

İklim

İklim ise bir bölgedeki hava olaylarının uzun yıllar içerisindeki ortalamasıdır.

Belli bir bölgenin uzun yıllar içerisinde gösterdiği sıcaklık değeri, aldığı yağış miktarı, etkili olan rüzgarlar ve şiddetleri. Aldığı yağış cinsi o bölgenin iklimini belirler.

İklim bir bölgede sıcaklık ve yağışla kendisini gösterdiğinden, o bölgenin bitki örtüsünü de belirlemiş olur. Çok fazla yağış alan yerlerde gür ormanlar oluşurken, az miktarda yağış alan, sıcaklığın yüksek olduğu bölgelerde bozkır iklimi görülür. Neredeyse hiç yağış almayan ve sıcaklığın aşırı yüksek olduğu bölgelerde çöl iklimi oluşmuştur.

Yağışın bol olduğu yerlerde akarsular bol ve uzundur. Eğer bölge her mevsim yağışlı ise akarsuların rejimi düzenli olur. Yılın bir bölümünde yağışlı bir bölümünde kurak geçen bölgelerde, akarsuların debisi yağış alan aylarda artarken, kurak dönemlerde azalır. Akarsu çevreleri tarım bakımından elverişli olduğundan, akarsu yatağının tarıma ve yerleşmeye elverişli kısımlarında yerleşim alanları kurulmuştur.

İklimin bu etkisi yeryüzünde nüfus dağılımını da etkilemiştir. Dünya nüfusunun çok büyük bir bölümü yağış ve sıcaklığın uygun değerlerde olduğu orta kuşak bölgelerinde toplanmıştır.

Yeterli miktarda yağış alan, ortalama sıcaklık değerlerinin yüksek olduğu tarım bakımından elverişli alanlar dünya nüfusunun en yoğun olduğu bölgelerdir.

Yılın her mevsimi yağış alan ve yağış miktarlarının yoğun olduğu bölgelerde uzun boylu ağaçlardan oluşan gür ormanlar bulunur. Bu ormanlar elverişli koşullarına bağlı olarak içerisinde birçok hayvan ve bitki populasyonu barındırır.

Kısaca yeryüzünde bir bölgenin nüfus dağılışını, bitki örtüsünü, tarımsal faaliyetlerini iklim belirler.

İklim Elemanları

İklimi oluşturan temel elemanlara iklim elemanları denir. İklim elemanları Sıcaklık, nem ve yağış, basınç ve rüzgarlardır.

Sıcaklık

İklimin temel elemanlarından biri sıcaklıktır. Yeryüzündeki sıcaklığın ana kaynağı ise güneştir. Güneş dünyayı hem ısıtır, hem de aydınlatır. Güneşten gelen ışınların tümü dünyaya ulaşamaz. Bir kısmı atmosferden geri yansırken, bir kısmı atmosfer tarafından tutulur, bir kısmı atmosfer tarafından emilir. 

Güneş ışınlarının %25 i atmosfer tarafından uzaya yansıtılır, % 25 i atmosferde dağılmaya uğrar (dağılan ışınların % 9 u uzaya geri döner, % 16 sı yeri ısıtır), % 15 i atmosfer tarafından emilir, % 8 i yere çarparak geri yansır, % 27 si yeri ısıtır.

Basınç ve Rüzgarlar

Atmosferi oluşturan gazların ağırlıklarından dolayı uyguladıkları kuvvete hava basıncı denir. Hava basıncı barometre ile ölçülür.

Hava basıncını etkileyen temel etmenler yerçekimi, yükselti, sıcaklık, hava yoğunluğu ve dinamik etkenlerdir.

Yükseklere çıkıldıkça atmosfer kalınlığı azalacağından, hava basıncı da azalır.

Ekvator çevresinde yerçekimi daha fazla olduğundan basınç daha fazla olur.

Sıcaklık yükselirse o bölgedeki hava ısınır ve seyrekleşir. Buda hava basıncının düşmesine sebep olur.

Soğuk bölgelerde ve dinamik basınç merkezlerinde üst üste binen hava molekülleri bu bölgede hava basıncını yükseltir.

Çevresine göre basıncın yüksek olduğu bölgeye, yüksek basınç alanı, basıncın düşük olduğu bölgeye alçak basınç alanı denir.

Alçak basınç merkezlerinde yükselici, yüksek basınç merkezlerinde alçalıcı hava hareketleri görülür.

Alçak basınç bölgesinde hava hareketi çevreden merkeze doğrudur.

Yüksek basınç merkezinde hava hareketi merkezden çevreye doğrudur.

Alçak ve yüksek basınç alanları arasındaki hava hareketine rüzgar denilir. Rüzgar bir bölgeden geçerken o bölgeye geçtikleri yerlerden aldıkları hava özelliklerini de götürüler. Örneğin sıcak ve kurak bölgelerden esen rüzgarlar gittikleri bölgelerde sıcaklığı yükseltir, nem oranını düşürür. Nemli ve soğuk bölgelerden gelen rüzgarlar geçtikleri bölgede hava sıcaklığının düşmesine ve yağışa sebep olur.


Nem ve Yağış

Atmosferde bulunan su buharına nem denilir. Yağışlar atmosferdeki su buharının yağmur, kar, dolu vb şekillerde yeryüzüne ulaşmasıyla gerçekleşir.

Mutlak Nem

Belli bir yerde havada bulunan nem miktarına mutlak nem adı verilir.

Maksimum Nem

Belli bir sıcaklıkta hava kütlesinin taşıyabileceği en fazla nem miktarına maksimum nem denir.

Bağıl Nem

Mutlak nemin maksimum neme oranıdır.

Bir yerde yağışın gerçekleşmesi için mutlak nemin maksimum neme ulaşması gerekir. Hava sıcaklığı arttıkça maksimum nem miktarı artar, hava sıcaklığı düştükçe maksimum nem miktarı azalır. Eğer nem oranı yüksek olan bir bölgede sıcaklık düşerse o bölgenin taşıyabileceği maksimum nem miktarı azalır, içindeki nemi taşıyamaz ve yağış olarak yeryüzüne bırakır.



Sıcaklığın Yeryüzüne Dağılımını Etkileyen Faktörler



SANATSAL BİLGİ

03/12/2016

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
  • YGS - LYS KONULARI
  • 8. SINIF
  • 7. SINIF
  • 6. SINIF
  • BİLGİSAYAR - ELEKTRİK
  • GENEL MATEMATİK
  • BİRİM ÇEVİRİCİLER
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI