8. SINIF YAĞIŞ BİÇİMLERİ

8. Sınıflar fen bilgisi dersi. Bulut oluşumu ve yağışlar. Yağış türleri ve meydana geliş şekilleri. Yağışlar ve erozyon oluşumu.


Bir önceki bölümde hava olaylarını ve hava sıcaklıklarındaki değişimlerin basınç farkları ve rüzgarlara neden olduğunu anlattık. Rüzgarlar eğer nemli bölgeden geliyorsa yağış getirirler. Bunun dışında sıcak bir bölgede ısınan hava yükselir ve yükseklerde soğuk bir hava tabakası ile karşılaşırsa nemini taşıyamayarak yağış olarak bırakıyordu. Şimdi yağış türlerini ve meydana geliş şekillerini inceleyelim.

Bulut Oluşumu

Havadaki su buharının yoğunlaşarak çok küçük su damlacıkları halinde bir araya gelerek oluşturduğu yapıya bulut adı verilmektedir. Bulut içinde aşağı ve yukarı hava hareketleri görülür. Bulut içinde sıcak hava yükselir, soğuk hava aşağı yönlü ilerler, bu hava hareketleri nedeniyle su damlacıkları birleşerek büyür. Hava hareketleri su damlacıklarının yere düşmesini de engellemektedir. Su damlacıkları havanın taşıyamayacağı ağırlığa ulaşınca yağış olarak yeryüzüne düşer.

Yağmur

Yağmur havadaki su buharının soğuyarak yoğunlaşması ve ince su damlacıkları haline gelmesi ve yeryüzüne düşmesiyle oluşur. Yağmuru meydana getiren temel sebep hava sıcaklığının düşmesidir. 

Yüksek bir basınç alanından, alçak basınç alanına doğru hareket eden hava kütleleri deniz, okyanus gibi su kütleleri üzerinden geçerken nemlenirler. Bu hava kütleleri gittikleri yerin nemini de artırır. Yine rüzgarın etkisiyle yükselen ve soğuyan bölgelerde yağmur yağışları görülür. Bu yağış bazen kısa süreli bazen aralıklarca günlerce sürebilir. Bu durum bölgenin nem miktarına ve rüzgarın getirdiği neme ve rüzgarın esiş süresine bağlıdır. Yağmur yağışı 0 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda oluşur.


Kar

Hava sıcaklığının 0 dereceye düşmesiyle kar yağışı meydana gelir. 0 derecede su tanecikleri kristal şeklinde donar ve birleşerek kar kristallerini getirirler. Bu şekilde oluşan yağış türüne kar yağışı denir.


Dolu

Sıcak havalarda rüzgarın esmesiyle yeryüzüne yakın hava kütlelerinin aniden yükselmesi ve soğuk bir hava tabakası ile karşılaşarak bünyesindeki nemin yoğunlaşıp donması ile oluşur. Bu şekilde birleşerek donan su damlacıkları buz kütlelerini oluşturur. Dolu yağışı canlılara, ürünlere ve eşyalara zarar verebilir.

Sis

Havadaki su buharı yeryüzüne çok yakın olarak yoğunlaşırsa sis adı verilen olay meydana gelir. Sis, çok küçük su taneciklerinden meydana gelmiştir. Sisli havalarda görüş mesafesi düşer.

Kırağı

Hava sıcaklığının 0 derecenin altında olduğu zamanlarda havadaki su damlacıklarının soğuk yüzeylere çarparak donması sonucu oluşur. Bu şekilde oluşan yağış biçiminde önce sıvı hale gelme sonra katılaşma yoktur. Su damlacıkları soğuk cisimlere çarparak kristelleşmekte orada kalmaktadır.


Çiğ

Hava sıcaklığı 0 derecenin üzerinde olduğunda yeryüzü ile temas eden su buharının soğuk cisimlere çarparak su damlacıkları halinde yoğunlaşmasıyla oluşur.


Erozyon

Şiddetli yağışlarda eğimli arazilerdeki verimli toprakların yağmur sularıyla beraber araziden aşağı doğru taşınmasına erozyon adı verilir. Erozyon sonucu yamaçlardaki verimli tarım arazileri kullanılamaz hale gelir.

Erozyonun bir başka çeşidi de rüzgar erozyonudur. Rüzgarların sert estikleri yerlerde verimli toprakları süpürerek zamanla bu bölgeleri işlenemez hale getirmesiyle rüzgar erozyonu oluşur.

Erozyona uğramış bir bölge çölleşir. Bu bölgede bitki örtüsü gelişemez. Bu durum da beraberinde birçok olumsuzluğu getirir. Çölleşmiş bir bölgede yeterince su ve nem bulunmaz. Su ve nemin yeterince bulunmadığı bir bölgede ise yaşam olmaz. Erozyondan korunmak için ağaçlandırmaya önem vermeliyiz. Yamaçlar mutlaka ağaçlandırılmalı, yeşil alanlar korunmalı, orman yakınlarında ateş yakılmamalıdır. Orman hayattır, yeryüzünde hayatın sürmesi ormanların varlığına bağlıdır. Sürekli yeni yerleri ağaçlandırmalı ve mevcut ağaçlık alanları korumalı, doğayı sevmeli ve doğaya sahip çıkmalıyız.

Hava Olayları ve Yer şekilleri

Yağışlar yeryüzü şekillendirmesinde de rol oynarlar. Peribacaları buna örnektir. Peribacalarının bulunduğu bölgedeki arazi yapısında içte sert ve dayanıklı dışta yumuşak ve dayanıksız tabaka bulunmaktadır. Yağmur ve rüzgarın dayanıksız tabakayı aşındırması sonucu içteki dayanıklı yapılar peribacaları adı verilen garip şekiller oluşturmuşlardır. Peribacaları her yıl büyük miktarda turist çekmektedir. Nevşehir’de Ürgüp ve Göreme yöresi peribacalarıyla ünlüdür.

Yağışlar ve sıcaklık farkları kayaçların parçalanmasında da rol oynar. Gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkları kayaçları çatlatır. Bu parçalara yağmur suları dolar. Burada donan yağmur suları kayaçları parçalar. Bu şekilde sürekli parçalanan kayaçlar zamanla toprak haline gelir.




Hava Tahmininin Önemi

Havanın nasıl olacağını öğrenmek, birkaç gün sonrası için plan yapanlar, gemiciler, uçuş firmaları için önemlidir. Yine tarımla uğraşanlar hava durumuna göre hareket ederler.

Büyük şehirlerde 2 -3 gün içinde kar yağışının gerçekleşeceği söylenirse belediye ekipleri tuz kamyonlarını ana ulaşım yollarının çeşitli noktalarında hazır bekletir. Böylece kar yağışı durumunda yolların kapanması ve trafiğin kilitlenmesi önlenmiş olur.

Birkaç saat içinde etkili bir fırtına meydana gelecekse gemi seferleri iptal edilir.

Aşırı kar yağışı durumunda havaalanı pistleri kullanılamayacağından yoğun kar yağışı durumlarında uçak iniş ve kalkışlarına izin verilmez.

Hava olaylarını inceleyen bilim dalına meteoroloji (havabilim), bu işle uğraşan bilim adamlarına ise meteorolog denir.


SANATSAL BİLGİ

05/04/2017

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI