8. SINIF MAYOZ BÖLÜNME

8. Sınıflar fen bilgisi dersi. Mayoz bölünme konusu. Mayoz bölünmenin önemi. Mayoz bölünmenin evreleri. Mayoz bölünme ile mitoz bölünme arasındaki farklar.


Mayoz Bölünme Nedir

Üreme organlarındaki 2n kromozomlu üreme hücresinin bölünerek n kromozomlu üreme hücrelerini meydana getirmesine mayoz bölünme adı verilir.

Mayoz Bölünmenin Evreleri

Mayoz bölünme sırasında DNA kendisini bir kez kopyalar. Eşeyli üreyen canlılarda biri anneden, diğeri babadan gelen kromozom çiftleri vardır. Kromozom sayıları her canlıda farklı sayıdadır. Bir hücrede 2n kromozom bulunur. DNA kendisini eşleyince 4n kromozom meydana gelmiş olur. Arka arkaya gerçekleşen bölünmelerle mayoz sonunda n kromozomlu 4 tane üreme hücresi oluşur.

Mayoz bölünme sırasında homolog kromozomlar arasında gen alışverişi gerçekleşir. Böylece oluşan yeni bireyler genetik açıdan farklılık gösterir.


İnterfaz Evresi

Bu evrede üreme ana hücreleri büyüyerek bölünmeye hazır hale gelir. DNA eşlenir. Proteinlerin sentezi, organellerin çoğaltılması bu bölümde gerçekleşir.

İnterfaz evresinden sonra Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki bölünme gerçekleşir.

Mayoz I

Mayoz bölünmenin birinci evresidir. Bu evre bazı önemli farklılıklarla birlikte mitoz bölünme evresine benzer.

Profaz I

Bu evrede kromozomlar kısalıp kalınlaşır. İnterfaz evresinde eşleşmiş olan homolog kromozomlar bir araya gelerek dört kromatitli yapıyı oluşturur.

Homolog kromozomlar arasında gen alışverişi yapılır. Bu olaya parça değişimi denir. Bu olay mayoz bölünmenin en önemli özelliklerindendir. Parça değişimi ile genetik çeşitlilik sağlanır.

Metafaz I

Kromozomlar hücrenin en şişkin bölgesinde bir düzlem üzerinde dizilirler. Bu diziliş sırası rastgele bir biçimde gerçekleşmektedir. Hangi kromozomun hangi kutba doğru konumlanacağı rastgele belirlendiği için bu olay da genetik çeşitliliğe katkı sağlamaktadır.


Anafaz I

Bu evrede dört kromatitli yapıyı oluşturan iki homolog kromozom birbirinden ayrılarak hücrenin zıt kutuplarına çekilir.

Telofaz I

Kutuplara çekilmiş iki kromatitli kromozomların çevresinde çekirdek zarı oluşur. Hücre iki çekirdekli bir yapıya sahip olur. Her çekirdekte 2 adet n sayıda kromozom takımı yer alır.

Sitokinez

Bu evrede stoplazma bölünmesi gerçekleşir. Hayvan hücrelerinde boğumlanma, bitki hücrelerinde ara lamel oluşumu ile sitoplazma bölünür ve her biri 2 şer takım n kromozmu taşıyan iki adet hücre oluşur.

Mayoz II

Mayoz II deki olaylar mitoz bölünmeye benzer şekilde gerçekleşir. Mayoz I sonunda oluşan 2 yeni hücre tekrar bölünür. Mayoz I ile oluşan hücrelerdeki 2 adet n takım kromozom bir adet n takıma indirilir. Böylece mayoz II sonunda n kromozomlu 4 adet hücre oluşur.

Mayoz II de parça değişimi gözlenmez.

Profaz II

Çekirdek zarı eriyerek kaybolur, kromatin iplik kromatit haline gelir.

Metafaz II

Kromozomlar hücrenin en geniş kısmında bir düzlem üzerinde dizilirler.

Anafaz II

Kromatitler birbirinden ayrılarak zıt kutuplara çekilir.

Telofaz II

Kromatitlerin etrafında çekirdek zarı oluşur. Zıt kutuplara çekilmiş kromatitler tekrar incelip uzayarak kromatin ipliğe dönüşür. 

Sitokinez

Telofaz II olayının ardından sitoplazma bölünmesi olur. Her bir hücre ikiye bölünür. Böylece 2n kromozomlu üreme ana hücresinden 4 adet n kromozomlu üreme hücresi meydana gelmiş olur. Bundan sonra üreme hücreleri bireyin cinsiyetine bağlı bir takım değişiklikler geçirerek gametleri oluşturur. Gametler döllenmeye hazır üreme hücreleridir. Gametler döllenirse 2n kromozomlu zigotu oluşturur. Zigot mitoz bölünmelerle yeni bir canlıyı meydana getirir.

Mayoz IO8


Mayoz Bölünmenin Önemi

Mayoz bölünme ile bir türe ait özellikler değişmeden nesilden nesile aktarılmaktadır. Örneğin iki aslanın çiftleşmesiyle oluşan yavru yine bir aslan olmaktadır.

Mayoz bölünme ile biyolojik çeşitlilik meydana gelir. Mayoz bölünme ile oluşan hücreler döllendikleri hücre ile birleşerek tür bakımından aynı, renk, adaptasyon, yetenek bakımından farklı bireyler meydana getirir. Bir aslan türünde oluşan yavru yine aslan türünün sahip olduğu özellikleri taşır. Bunun yanında güç, renk, yetenek ve ortama adaptasyon konusunda farklılar gösterir. Böylece kalıtsal çeşitlilik artarken değişen ortam şartlarına adaptasyon sağlanmış olur.

Mayoz bölünme ile kromozomlar sabit kalır. 2n kromozma sahip hücreler mayoz bölünme ile n kromozomlu üreme hücrelerini oluşturur. Üreme hücreleri döllenme ile tekrar 2n kromozomlu hücreleri oluşturur.



Mitoz ve Mayoz Bölünme Arasındaki Farklar

1- Mitoz bölünme ile 2 adet yeni hücre oluşur. Mayoz bölünme sonucunda ise 4 adet yeni hücre oluşur.

2- Mitoz bölünmede kromozom sayısı değişmez. Mayoz bölünmede kromozom sayısı yarıya iner.

3- Mitoz bölünme vücut hücrelerinin ve üreme ana hücrelerinin çoğalmasında görülür. Mayoz bölünme sadece üreme ana hücrelerinde görülür.

4- Mitoz bölünme tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda büyümeyi ve yaraların onarılmasını sağlar. Mayoz bölünme sadece eşeyli üreyen canlılarda görülür ve üreme hücrelerinin oluşmasını sağlar.

5- Mitoz bölünme ile genetik yapı aynen korunur. Mayoz bölünme ile genetik yapıda değişiklikler meydana gelir.

6- Mitoz bölünmede hücre bir kez bölünür. Mayoz bölünmede arka arkaya 2 bölünme oluşur. Bir hücreden meydana gelen 2 yeni hücre tekrar bölünür.




SANATSAL BİLGİ

02/04/2017

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI