ALKENLERİN ADLANDIRILMASI

12. sınıflar ve YKS kimya dersi konusu. Hidrokarbonlardan alkenler. Alkenlerin sistematik isimleri. 1’den 10’a kadar alkenlerin isimleri. Düz zincir ve dallanmış yapıdaki alkenlerin adlandırılması.



Alkanlar tüm bağları tekli bağ yapısında olan hidrokarbonlardı. Alkenler de hidrokarbonlar sınıfındandır. Alkenlerin yapısında en az bir adet çift bağ bulunur. Yapısında bir adet çift bağ (π bağı) olan hidrokarbonlara alken, yapısında birden fazla çift bağ bulunan bileşiklere polialken adı verilir.

Alkenlerin kapalı formülleri CnH2n şeklindedir. Alkenlerde, alkanlardan farklı olarak 1 C lu bileşik yoktur. Alkenlerin ilk üyesi C2H4 bileşiğidir. Alkenler sahip oldukları C atomu sayısına karşılık gelen alkan adının sonundaki –an eki yerine –en eki getirilerek adlandırılır. Her alken bileşiğindeki H atomu sayısı aynı C atomu sayısına sahip olan alkan bileşiğindeki H atomu sayısından iki eksiktir. Yani bir anlamda alkenler alkanların iki H atomu eksilmiş halleridir.


1’den 10’a kadar olan alkenler aşağıda verilmiştir.

İsim                  Formül           Diğer Ad

1- Eten              C2H4              Etilen

2- Propen          C3H6              Propilen

3- Büten            C4H8              Bütilen

4- Penten          C5H10             Pentilen

5- Hekzen         C6H12             Hekzenilen

6- Hepten         C7H14             Heptenilen

7- Okten           C8H16             Oktenilen

8- Nonen          C9H18              Nonenilen

9- Deken          C10H20           Dekenilen



Alkenlerin Adlandırılması

1. Alkenlerde en uzun C zinciri tespit edildikten sonra C atomları çift bağın en yakın olduğu uçtan itibaren numaralandırılmaya başlanır. Bileşikte dallanmalar olsa da numaralandırma yine çift bağın en yakın olduğu uçtan başlar.

2. Bileşikte bir adet dallanma varsa ilk olarak dallanmış grubun bağlı olduğu C atomunun numarası ikinci olarak dallanmış grubun adı, üçüncü olarak çift bağın yeri ve en son en uzun zincirdeki C sayısına karşılık gelen alken adı yazılır.

3. Adlandırma yapılacak alken bileşiğindeki en uzun zincirde birden fazla çift bağ varsa yine çift bağın en yakın olduğu uçtan itibaren numaralandırma yapılır. Daha sonra dallanmış grupların bağlı olduğu C atomlarının numaraları aralarına virgül konularak yazılır, üçüncü olarak bağlı olan kök sayısı ve kök adı yazılır, ardından çift bağların yeri belirtilir. En son en uzun zincire karşılık gelen alken bileşiğinin sonuna –dien, trien gibi ekler getirilerek adlandırma yapılır. Çift bağ iki adetse –dien, üç adetse –trien eki getirilir.


Düz Zincir Şeklindeki Alkenlerin Adlandırılması

Düz zincir şeklindeki alkenler adlandırılırken ilk olarak çift bağın bağlı olduğu C atomlarından küçük olanın numarası, daha sonra alkenin adı belirtilir.

Örnek:

Çift bağın yerine göre büten bileşiğini adlandıralım.

alkenler_S12R1


Yukarıdaki bileşik 4 C’lu 8 H atomuna sahip C4H8 bileşiğidir. Bu bileşik büten bileşiğidir. Numaralandırma çift bağın en yakın olduğu uçtan başlamıştır. Bileşiğin adı,

1 – büten şeklindedir.


Şimdi bu bileşikte çift bağın yerini değiştirelim.

alkenler_S12R2


Yukarıdaki bileşikte numaralandırma herhangi bir uçtan başlayabilir, çünkü çift bağ her iki uca da eşit mesafededir.

Çift bağ, görüleceği üzere 2. C atomuna bağlıdır.

Buna göre bileşiğin adı, 2 – bütendir.


Şimdi düz zincir yapısında ve birden fazla çift bağ içeren bir bileşiği isimlendirelim.

alkenler_S12R3


Şekildeki bileşikte 1. Çift bağ 1. C atomuna, 2. Çift bağ 3. C atomuna bağlıdır. Buna göre bileşiğin ismi,

1,3 – bütadien şeklindedir.


Örnek:

alkenler_S12R4


Yukarıdaki bileşikte çift bağ sağ uca daha yakın olduğundan numaralandırma sağ uçtan başlamıştır.

Numaralandırma sağdan başladığından çift bağın numarası olarak sağındaki C atomunun numarasını belirtiriz. Bileşik ismi,

2 – heksen şeklindedir.


Dallanmış Yapılı Alkenlerin Adlandırılması

alkenler_S12R5


Şekildeki bileşikte çiftli bağ numaralandırmanın başladığı uçtan 3 numaralı C atomuna bağlıdır.

Dallanmış yapıdaki CH3 ise 2 numaralı C atomuna bağlıdır.

Önce metil kökünün bağlandığı C atomu numarasını, sonra kök adını, daha sonra çift bağın bağlı olduğu C atomu numarasını ve en son 6 C lu bileşiğin alken adını yazacağız.

Bileşik, "2 – metil – 3 heksen" olarak adlandırılır.


Örnek:

Aşağıdaki bileşiği isimlendirelim.

alkenler_S12R6


Yukarıda yapı formülü verilen bileşikte 2 numaralı C atomuna 2 adet metil kökü, 4 numaralı C atomuna 1 adet metil kökü bağlanmıştır. Toplam 3 adet metil kökü var. Latincede üç sayısı "tri" dir.

Çift bağ soldan 3 numaralı C atomuna bağlanmıştır.

En uzun zincir 6 C atomuna sahiptir.

Buna göre bileşik,

2,2,4 – trimetil – 3 – heksen 

Biçiminde adlandırılır.



Örnek:

Aşağıdaki bileşiği isimlendirelim.

alkenler_S12R7


Şekildeki bileşikte bir adet dallanmış kök var. Bu kök 2 numaralı C atomuna bağlı.

2 adet çift bağ var. Bu bağlar 1. Ve 3. C atomlarına bağlı.

Bileşik, "2 – Metil – 1,3 – bütadien" biçiminde isimlendirilir.



Alkanların İsimlendirilmesi


SANATSAL BİLGİ

10/02/2018

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI