ALKENLERİN KİMYASAL ÖZELLİKLERİ

12. sınıflar ve yks kimya dersi. Alkenlerin kimyasal özellikleri. Alkenlerin yanma tepkimeleri. Alkenlerin katılma tepkimeleri. Alkenlere hidrojen, su, halojen katılması.



Alkenlerin Fiziksel Özellikleri

Alkenler de alkanlar gibi apolar yapılıdırlar, suda çözünmezler. Genellikle organik çözücülerde çözünürler.

Alkenlerin erime noktası aynı C atomuna sahip alkanlardan daha düşüktür.


Alkenlerin Kimyasal Özellikleri

Alkenlerde sigma(σ) bağıyla beraber pi (π) bağı da bulunur. pi bağı zayıf bir bağdır. Alkanlarda tüm bağlar sigma olmasına karşılık alkenlerde en az bir C atomu pi bağı yapmıştır. Pi bağına sahip C atomlarının hibritleşmesi SP2 dir. SP2 hibritleşmesi yapan atomlar çift bağ yaparlar. Bu bağlardan biri sigma(σ) diğeri pi(π) bağıdır. Alkenlerin karakteristik özelliklerini yapılarındaki bu çift bağ belirlemektedir.



Alkenlerin Kimyasal Tepkimeleri

1. Yanma Tepkimeleri

Alkenler O2 ile tepkimeye girerek CO2 ve H2O oluştururlar.

Bütenin yanma tepkimesi;

C4H8 + 6O2 → 4CO2 + 4H2O


Pentenin yanma tepkimesi,

C5H10 + (15/2)O2 → 5CO2 + 5H2O

Pentenin yanma tepkimesini tam sayılarla yeniden yazarsak,

2C5H10 + 15O2 → 10CO2 + 10H2O

Alkenlerde genel yanma tepkimesi formülü aşağıdaki gibidir.

CnH2n + (3n/2)O2 → nCO2 + nH2O


2. Katılma Tepkimeleri

Alkenlere bir atom veya atom grubunun eklenmesi demektir. Alkenlerin çift bağlarındaki Pi bağı kolayca kırılır ve bu kırılma molekül yapısının bozulmasına neden olmaz. C atomu, kırılan bu bağın yerine başka bir atom veya atom grubu ile bağ yaparsa katılma tepkimesi gerçekleşmiş olur.


A. Hidrojen Katılması

Alkenler Ni, Pt, Pd gibi katalizörlerin etkisi altında yüksek basınçta H2  ile reaksiyona sokulursa alkanlara dönüşürler.

Örnek:

Bütenin katılma tepkimesi ile bütana dönüşmesi.

alkentepkime_s12r1


Aralarında çift bağ bulunan C atomlarının arasındaki çift bağ kırılır ve her iki C atomuna birer H atomu bağlanır. Böylece büten bileşiği bütana dönüşmüş olur.


B. Halojen Katılması

Alkenlere halojenlerin katılmasıyla alkil halojenürler oluşur.

Cl ve Br alkenlerle kolayca reaksiyona girer, ancak iyot zor tepkime verir. Halojen katılması genellikle Cl ve Br elementleri ile olur.


Örnek:

Propen bileşiği uygun şartlarda Br ile tepkimeye girerse "1,2 Dibromopropen" bileşiği oluşur. Tepkimede C atomları arasındaki çift bağlar kırılır. Bu atomlar Br ile yeni bağ oluştururlar.

alkentepkime_s12r2


Örnek:

Eten bileşiği uygun koşullarda Cl2 ile reaksiyona sokulursa C – C atomları arasındaki çift bağlardan Pi bağı yıkılır ve C atomları Cl ile yeni bağlar oluştururlar. Elde edilen bileşik "1,2 – dikloroetan" bileşiğidir.


alkentepkime_s12r3


C. Hidrojen Halojenür Katılması


Alken veya alkinler HCl, HBr, HI gibi hidrojen halojenürlerle tepkimeye girebilir. Bu tepkimede alken veya alkindeki Pi bağı yıkılır. Pi bağı ile birbirine bağlanmış olan C atomlarından birine H atomu diğerine halojen atomu bağlanır.

Markovnikov Kuralı: Bu kurala göre alkenlere hidrojen halojenür katılırken H atomu en fazla H atomu ile bağ yapmış olan C atomuna bağlanır.


Örnek:

Aşağıda 2 – büten bileşiğinin HCl ile reaksiyonu görülüyor. HCl, H atomu ile bir halojen atomunun oluşturduğu bir asittir. Tepkimede H atomu çift bağ yapan C atomlarından soldakiyle birleşirken, Cl atomu sağdaki ile bağ oluşturmuştur.

alkentepkime_s12r4



Örnek:

Aşağıda propenin HCl ile reaksiyonu görülüyor.

alkentepkime_s12r5


Yukarıdaki tepkime denkleminde Markovnikov kuralının geçerli olduğunu görüyoruz. H atomu bu kez Hidrojence zengin C atomuna bağlanmıştır.



D. Alkenlerin Su Katılma Tepkimeleri

Alkenlerin H2O ile yaptığı katılma tepkimeleri sonucunda alkoller oluşur. Su katılma tepkimeleri asidik ortamda gerçekleşir.

Tepkimede H2O molekülü H ve OH bileşenlerine ayrılır. Bu bileşenler aralarındaki çift bağın kırıldığı C atomlarına bağlanırlar. H atomu Markovnikov kuralına göre H bakımından zengin C atomuna bağlanır. Diğer C atomuna OH bileşeni bağlanır.



Örnek:

Büten bileşiğinin H2O ile girdiği tepkime sonucunda bütanol oluşur. Bütanolun tepkime denklemi aşağıdaki gibidir.

H atomunun CH2 grubuna bağlandığına dikkat ediniz. Bu C atomu karşısındakine göre daha fazla H atomuna sahiptir.

Tepkime asidik ortamda gerçekleşir. H2SO4 gibi bir asidin varlığında karışımın ısısı yükseltilirse tepkime gerçekleşir.

alkentepkime_s12r6



Örnek:

Propenin su ile tepkimeye girerek propanol oluşturması.

Tepkime asidik ortamda gerçekleşir. Asidik ortamda ısı verilerek propenin su ile tepkimeye girmesi sağlanır.

alkentepkime_s12r7



Oluşan alkol, "2 – propanol" olarak adlandırılır.


Alkenlerde cis-trans İzomerliği

Alkenlerin Adlandırılması



SANATSAL BİLGİ

14/02/2018

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI