ALKİNLERİN ADLANDIRILMASI

Alkinler ve Alkinlerin adlandırılması. Alkinlerde hem üçlü hem de ikili bağın bulunması durumunda adlandırma. Dallanmış ve düz yapılı Alkinlerin adlandırılması.



Alkinler 

Yapısında en az bir tane üçlü bağ bulunduran hidrokarbonlara alkinler denir. Alkinlerin genel formülü CnH2n-2 şeklindedir. Alkinler üçlü bağa sahip olduklarından yapılarında en az iki adet pi bağı bulunur. Üçlü bağa sahip C atomları SP hibritleşmesi yapar.

 Alkinlere asetilen sınıfı bileşikler denilmektedir. Bunun nedeni ilk üyelerinin 2 C’lu asetilen bileşiği olmasıdır. Asetilen birçok organik bileşiğin sentezinde kullanılır.

Aşağıda Alkinlerin ilk 9 üyesi yer almaktadır.

İsim                          Formül

1- Etin(asetilen)          C2H2

2- Propin                    C3H4

3- Bütin                      C4H6

4- Pentin                    C5H8

5- Hekzin                   C6H10

6- Heptin                   C7H12

7- Oktin                     C8H14

8- Nonin                    C9H16

9- Dekin                    C10H18



Alkinlerin Adlandırılması

Alkinler, düz zincir veya dallanmış zincir şeklinde bulunabilir. Düz zincire sahip genel alkin isimleri yukarıda verilmiştir. Bunun dışında düz zincirlerde üçlü bağın konumunu belirmek gerekebilir. Düz zincir ve dallanmış yapıdaki alkanların adlandırılma kuralları IUPAC standartlarına uygun olarak aşağıda verilmiştir.

1. Düz zincirli alkin bileşiklerinde üçlü bağ hangi uca yakın ise o uçtan başlanarak numaralandırma yapılır ve üçlü bağa sahip C atomlarından numarası küçük olanın numarası başa getirilir, aynı sayıda C atomu bulunduran alkan bileşiğinin sonundaki -an eki yerine –in eki getirilerek adlandırma yapılır. Format şu şekildedir: n – alkin

2. Dallanmış yapıdaki Alkinlerde üçlü bağın yakın olduğu uçtan numaralandırma yapılır. Üçlü bağ her iki uca eşit uzaklıkta ise dallanmış yapı hangi uca yakın ise o uçtan numaralandırılmaya başlanır. Eğer dallanmış yapılarda aynı uzaklıkta ise dallanmış yapıların ismi alfabetik sıra gözetilerek numaralandırma yapılır.

3. Birden fazla üçlü bağ içeren alkinler adlandırılırken üçlü bağın yakın olduğu uçtan numaralandırılmaya başlanılır. Alkin isminin başına üçlü bağların bulunduğu C atomu numaraları aralarına virgül konularak eklenir. Karbon atomlarının sayısının Latince karşılığının sonuna -diin, -triin gibi ekler eklenir.


4. Bileşikte hem ikili bağ, hem de üçlü bağ varsa numaralandırma çoklu bağın yakın olduğu uçtan yapılır. Eğer ikili ve üçlü bağ her iki uca eşit mesafede ise numaralandırmaya ikili bağın bulunduğu uçtan başlanır. Ana zincir adlandırılması ise ikili bağa göre yapılır.

5. Alkinlerden bir H atomu çıkarılmasıyla oluşan gruplara alkinil adı verilir. Alkiniller alkin bileşiğinin adının sonuna –il eki getirilerek adlandırılır. Örneğin;

C2H2 bir alkin olan etin bileşiğidir. Bu bileşikten 1 H atomu çıkarırsak C2H bileşiğini elde ederiz. Bu bileşiğin adı etinildir.

C3H4 propin bileşiğidir. C3H3 propinil olarak adlandırılır.


Örnek:

Aşağıdaki 3 C’lu alkini isimlendirelim.

alkinadlandırma_s12r1


Yukarıdaki bileşikte üçlü bağ sağ taraftaki C atomuna daha yakın olduğundan numaralandırma sağdan başlamıştır.

Bileşik düz zincir şeklinde ve zincir 3 C’ludur. Bu bileşik propin veya 1 – propin olarak adlandırılır.

Örnek:

Aşağıdaki alkini isimlendirelim.

alkinadlandırma_s12r2


Yukarıdaki bileşikte 3’lü bağ sağ taraftaki C atomuna daha yakın olduğundan C atomları sağ taraftan itibaren numaralandırılmıştır.

Üçlü bağ 2 ve 3 numaralı C atomları arasında yer almaktadır. O halde alkin isminin önüne 1 sayısına daha yakın olan 2 sayısı getirilecektir.

Bileşik 5 C’lu düz zincir şeklindedir. 5 C lu alkin bileşiğinin ismi "pentin" dir.

Buna göre bileşik;

2–pentin

Olarak adlandırılır.


Örnek:

Aşağıdaki bileşiği adlandıralım.

alkinadlandırma_s12r3


Bileşik düz zincirden oluşmaktadır, yani dallanma yoktur. İki adet üçlü bağ var. O halde bu bağların bağlı olduğu C atomlarının numarasını aralarına virgül koyarak yazacağız. Öte yandan 5 C’lu alkin bileşiğinin adı pentin dir. fakat molekülde 2 adet üçlü bağ olduğundan sonuna –diin eki getirilmeli, bunun için 5 sayısının latince karşılığı ve –diin eki kullanılır.

Bileşik adı,

1,3-pentadiin 

Şeklindedir.


Örnek:

Aşağıdaki bileşiği isimlendirelim.

alkinadlandırma_s12r4


Bileşikte bir tane üçlü bağ var ve bu üçlü bağ sağ uca daha yakın. Bu nedenle numaralandırma sağdan başlayacak. Öte yandan bileşik dallanmış yapıdadır. Bileşikte dallanma yapan kökler Cl ve CH3 (metil) kökleridir. O halde önce köklerin hangi C atomuna bağlandığını, daha sonra üçlü bağın bulunduğu C atomu numarasını, en son ana zincirdeki C sayısına göre alkin ismini yazacağız.

Bileşik adı,

4–kloro–4–metil–2–pentin

Şeklindedir.


Örnek:

Aşağıdaki bileşiği isimlendirelim.

alkinadlandırma_s12r5


Önce çift brom köklerini yerleştireceğiz, sonra metil kökünü yerleştireceğiz, en son ana zinciri adlandıracağız.

Çift brom kökleri 3 numaralı C atomuna bağlı. 3, 3 dibromo olarak yazılır.

Metil kökü 4 numaralı C atomuna bağı 4 – metil olur.

Üçlü bağ 1 numaralı C atomuna bağlı, ana zincirde 6 C atomu var. 1 – heksen olarak adlandırılır.

Tüm bunları birleştirirsek,

3,3–dibromo–4–metil–1–heksen 

Olarak adlandırılır.


Örnek:

Aşağıdaki bileşiği adlandıralım.

alkinadlandırma_s12r6


Bileşikte bir adet ikili, bir adet üçlü bağ var.

İkili ve üçlü bağlar zincir uçlarına eşit mesafede.

Numaralandırma ikili bağın olduğu tarafta yapılır.

Önce ikili bağın bağlı olduğu C numarasını, sonra bileşiğin alken adını, daha sonra üçlü bağın bağlı olduğu C numarasını ve en sona in ekini getiririz.

Bileşik adı;

1–büten–3–in



Örnek:

Aşağıdaki bileşiği isimlendirelim.

alkinadlandırma_s12r7


Bileşikte hem ikili hem de üçlü bağ var. Üçlü bağ zincir ucuna daha yakın olduğundan bu uçtan numaralandırılmaya başlanır. Önce 4 numaralı C atomuna bağlı olan kök numarası ve ismi yazılır. Bundan sonra, ikili bağın olduğu C numarası ve ardından 6 C’lu alken ismi yazılır daha sonra üçlü bağın bağlı olduğu C atomunun numarası yazılır ve sonuna -in eki konulur.


Bileşik; 4–klor–4–heksen–1–in şeklinde adlandırılır.


Alkenlerin Adlandırılması

Hidrokarbonlar



SANATSAL BİLGİ

15/02/2018

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI