HİDROKARBONLAR

Ortaöğretim ve YKS kimya dersi. Hidrokarbon sınıfları. Alkanlar, alkenler, alkinler ve alkoller. Hidrokarbonların adlandırılması ve sınıflandırılması.


Yapısında sadece C ve H atomu bulunan bileşiklere hidrokarbonlar denir. Bilindiği üzere sadece C ve H atomundan meydana gelen bileşiklerin tamamı organik bileşik idi. Buna göre hidrokarbonların tamamı organik bileşiktir.

Hidrokarbonlar alifatik hidrokarbonlar ve aromatik hidrokarbonlar olmak üzere iki temel sınıfa ayrılır.

Alifatik hidrokarbonlar, doymuş ve doymamış hidrokarbonlar olmak üzere ikiye ayrılır.

Doymuş hidrokarbonlar alkanlardır. Doymamış hidrokarbonlar alkenler ve alkinlerdir.



Hidrokarbonlar

1. Alifatik Hidrokarbonlar

          1.1 Doymuş Hidrokarbonlar

          A. Alkanlar

1.2 Doymamış Hidrokarbonlar

         A. Alkenler

         B. Alkinler

2. Aromatik Hidrokarbonlar


1. Alifatik Hidrokarbonlar

Karbon atomlarının düz zincir halinde veya dallanmış halde tekli, ikili, üçlü bağlarla birbirlerine bağlandığı hidrokarbonlardır. 

Alifatik hidrokarbonlar doymuş ve doymamış hidrokarbonlar olmak üzere ikiye ayrılır. Doymuş hidrokarbonlar alabileceği kadar H atomu almış hidrokarbonlardır. Bu hidrokarbonlara alkanlar denilmektedir.

Doymuş hidrokarbonlar sadece yanma ve yer değiştirme reaksiyonları verirler.

Doymamış hidrokarbonlar alabileceği maksimum H atomunu almamış hidrokarbonlardır. Bu hidrokarbonlar aktiftir. Tepkimeye girme eğilimleri fazladır.


2. Aromatik Hidrokarbonlar

Aromatik hidrokarbonlar, C atomlarının düzgün altıgen şeklinde bir çift bir tek bağ sıralamasına uygun biçimde birbirlerine bağlandığı hidrokarbonlardır.


Hidrokarbon Bileşikleri

Bu sayfada tüm hidrokarbon sınıflarını bir arada vermek istedik. Alkanların nasıl adlandırıldığını kısaca açıkladıktan sonra diğer hidrokarbon isimlerinin alkanlardan nasıl türetildiği açıklanmıştır.

Böylece tüm hidrokarbonların isimlerini ve temel özelliklerini birarada verilmesi amaçlanmıştır. Bu sayfada yer alan hidrokarbon sınıflarından herbirinin dallanmış yapılarının, kullanım alanlarının ve diğer özelliklerinin açıklaması ayrı sayfalarda verilmiştir.

Hidrokarbon bileşiklerinin herbiri için ayrı bir sayfa oluşturulmuş ve bu sayfada bileşiklerin isimlendirilmeleri ve özellikleri, kullanım alanları detaylı biçimde açıklanmıştır. Bu bileşiklerin dallanmış yapısının nasıl isimlendirileceği sayfa sonundaki linklerde verilmiştir.


Alkanların Adlandırılması

Alkanlarda adlandırma uluslararası standartlara uygun şekilde yapılır. Bu standartları IUPAC (International Union Of Pure And Applied Chemistry) belirlemiştir. IUPAC’ın Türkçe açılımı "Uluslararası Kuramsal ve Uygulamalı Kimya Birliği" şeklindedir.

İlk dört alkanın isimleri; Metan, etan, propan ve bütandır. Bu alkanların isimlendirilmelerinde herhangi bir kural gözetilmemiştir.

Geri kalan alkanlar, bir moleküllerinin yapısında bulunan karbon atomu sayısına göre isimlendirilmişlerdir. Bu isimlendirme C atomu sayısının Latince karşılığının sonuna -an eki getirilmesiyle yapılmıştır.

Örneğin;

8 C’lu alkan bileşiğini isimlendirip, molekül formülünü yazalım.

CnH2n+2 formülünden n = 8 için bileşiğin molekül formülü,

C8H18 şeklindedir.

8 sayısının Latince karşılığı "Okta" dır

C8H18 → Oktaan iki tane sesli harf yan yana gelince oktaa sonundaki sesli harf düşer.

C8H18 → oktan şeklinde adlandırılır.

1- Alkanlar

Alkanlar hidrokarbonlar sınıfındadır. Alkanların molekül formülleri CnH(2n + 2)  şeklindedir.  

Alkanlar doymuş hidrokarbonlardır. Tüm atomları arasında tekli bağ bulunur. Aynı zamanda alkanlarda tüm C atomları SP3 hibritleşmesi yapmıştır. Tüm bağları sigma bağıdır.


Aşağıda 1’den 20’ye kadar olan Latince sayıların karşılığı verilmiştir.


Sayı Latince Karşılığı

1 Mono

2 Di

3 Tri

4 Tetra

5 Penta

6 Hekza

7 Hepta

8 Okta

9 Nona

10 Deka

11 Undeka

12 Dodeka

13 Trideka

14 Tetradeka

15 Pentadeka

16 Hekzadeka

17 Heptadeka

18 Oktadeka

19 Nonadeka

20 Eikosa



1’den 10’a kadar olan alkanların isimleri ve formülleri aşağıda verilmiştir. Bu isimlendirme düz zincir şeklindeki alkanlar için geçerlidir.

     İsim                     Formül

1- Metan                    CH4

2- Etan                      C2H6

3- Propan                   C3H8

4- Bütan                    C4H10

5- Pentan                   C5H12

6- Hekzan                  C6H14

7- Heptan                  C7H16

8- Oktan                    C8H18

9- Nonan                   C9H20

10- Dekan                 C10H22



1B- Alkiller

Alkanlardan bir H atomunun ayrılmasıyla meydana gelen kök grubuna alkil adı verilir. Genel formülleri CnH(2n + 1) şeklindedir.

Alkiller adlandırılırken, alkanlardaki ismin sonundaki -an eki yerine -il eki getirilir.

Örneğin metan bileşiğinden 1 H atomu koparılırsa oluşan yapı metil olarak adlandırılır. Etan bileşiğinden bir H atomu koparılırsa oluşan kök etil olarak adlandırılır.


    İsim              Formül

1- Metil              CH3

2- Etil                C2H5

3- Propil            C3H7

4- Bütil              C4H9

5- Pentil            C5H11

6- Hekzil           C6H13

7- Heptil           C7H15

8- Oktil             C8H17

9- Nonil            C9H19

10- Dekil          C10H21


2- Alkenler

Alkenler, doymamış hidrokarbonlardır. C atomları arasında ikili bağ bulunur. Bu bağlardan biri sigma diğeri pi bağıdır. İkili bağa sahip karbon atomları SP2 hibritleşmesi yapmıştır. Karbon atomları arasında bir tane çift bağ bulunuyorsa bu bileşik alken olarak, karbon atomları arasında birden fazla çift bağ bulunuyorsa bileşik polialken olarak adlandırılır. Alkenlerin genel formülü CnH2n şeklindedir.

Alkenler adlandırılırken alkanlardaki ismin sonundaki -an eki yerine -en eki getirilir.

Bileşik formülleri ve isimleri alkanlardan yola çıkılarak kolayca belirlenebilir.

Alkenlerin formülleri, alkanların formüllerinin iki H atomu çıkarılmış halidir.

Örneğin, Etan atomundan 1 H atomu koparılırsa bir alkil olan etil bileşiği, etil bileşiğinden 1 H eksilirse bir alken olan eten bileşiği oluşur. Propan bileşiğinden 1 H atomu koparılırsa Propil, propilden 1 H atomu eksilirse propen bileşiği oluşur. Bundan yararlanarak alken isimleri ve formülleri kolayca saptanabilir.


    İsim             Formül          Diğer Ad

1- Eten             C2H4            Etilen

2- Propen         C3H6            Propilen

3- Büten           C4H8            Bütilen

4- Penten         C5H10          Pentilen

5- Hekzen        C6H12          Hekzenilen

6- Hepten        C7H14          Heptenilen

7- Okten          C8H16          Oktenilen

8- Nonen         C9H18          Nonenilen

9- Deken       C10H20        Dekenilen


2B- Alkenil

Alkenlerden 1 H atomunun kopmasıyla alkenil adı verilen grup oluşur. Alkeniller adlandılırken alken bileşiğinin sonuna -il eki ilave edilir.

    İsim                  Formül 

1- Etenil                 C2H3  

2- Propenil              C3H5  

3- Bütenil               C4H7  

4- Pentenil              C5H9  

5- Hekzenil             C6H11  

6- Heptenil             C7H13  

7- Oktenil               C8H15  

8- Nonenil              C9H17  

9- Dekenil            C10H19 


3- Alkinler

Alkinler doymamış hidrokarbonlardır. Bu gruba giren atomlarda C atomları arasında en az bir tane üçlü bağ bulunur. Bu atomlar SP hibritleşmesi yapmıştır.

Genel formülleri CnH(2n-2) dir. Alkinler adlandırılırken alkan bileşiklerde karşılık geldiği bileşik isminin sonundaki an yerine -in eki getirilir.

Alkinlerin isimleri ve formülleri alkanlardan yola çıkılarak kolayca bulunabilir.

Örneğin C2H6 etandır. Bu bileşikten 4 H atomu çıkarılırsa bileşik formülü C2H2 olur. Bu bileşik alkindir. Etin olarak isimlendirilir.

     İsim                 Formül

1- Etin(asetilen)     C2H2

2- Propin               C3H4

3- Bütin                C4H6

4- Pentin               C5H8

5- Hekzin              C6H10

6- Heptin              C7H12

7- Oktin                C8H14

8- Nonin               C9H16

9- Dekin             C10H18



3B- Alkiniller

Alkinlerden 1 H atomu çıkarılmasıyla oluşan gruba alkinil adı verilir. Alkiniller isimlendirilirken alkin isimlerinin sonuna – il eki getirilir.


     İsim               Formül

1- Etinil                C2H

2- Propinil             C3H3

3- Bütinil              C4H5

4- Pentinil             C5H7

5- Hekzinil            C6H9

6- Heptinil            C7H11

7- Oktinil              C8H13

8- Noninil             C9H15

9- Dekinil           C10H17



Alkoller

Alkoller, alkil köklerine OH bağlanmasıyla oluşan bileşiklerdir. Yapı formülleri R – OH şeklindedir.

    İsim                 Formül

1- Metil Alkol         CH3OH

2- Etil Alkol           C2H5OH

3- Propanol           C3H7OH

4- Bütanol            C4H9OH

5- Pentanol           C5H11OH

6- Hekzanol          C6H13OH

7- Heptanol          C7H15OH

8- Oktanol            C8H17OH

9- Nonanol           C9H19OH

10- Dekanol         C10H21OH

Tüm hidrokarbon sınıfları, bu sınıfların özellikleri, adlandırılması ve eldesi aşağıda verilmiştir. Ekleme yapıldıkça bu linkler güncellenecektir.


Alkanların İsimlendirilmesi

Alkanların İsimlendirilmesi-2

Alkanların Yapısı ve Adlandırılması

Alkanların Özellikleri ve Kullanım Alanları

Alkenlerin Adlandırılması

Alkenlerin Elde Edilme Yöntemleri

Alkenlerin Kimyasal Tepkimeleri

Alkenlerde cis - trans İzomerliği

Alkenlerin Polimerleşmesi

Alkinlerin Adlandırılması

Alkinlerin Kimyasal Özellikleri

Asetilen



SANATSAL BİLGİ

17/01/2018

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM

COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI