KİMYASAL TEPKİME TÜRLERİ

9. Sınıflar ve ygs – lys kimya konusu. Kimyasal tepkime türleri. Yanma tepkimeleri, asit baz tepkimeleri, çökelme tepkimeleri ve ayrışma (bozunma) tepkimeleri.



Kimyasal tepkimeler bir maddenin parçalanarak veya başka maddelerle birleşerek yeni özellikte madde veya maddeler oluşturması olayıdır.

Kimyasal tepkimeler, kimyasal reaksiyonlar olarak da adlandırılır. Bir kimyasal reaksiyonda reaksiyona giren maddelere reaktifler, reaksiyon sonucunda oluşan maddelere ürünler denir.

Bir kimyasal tepkimede reaktiflerle ürün arasına ok işareti konulur. Ok işaretinin yönü ürünleri göstermektedir.

Kimyasal tepkimelerde reaksiyona giren atom sayısı ile reaksiyon sonucu oluşan ürünlerdeki atom sayıları eşit olmalıdır.

Kimyasal tepkime denklemlerini yazarken element simgelerinin sağ alt kısmında yazılan sayılar değiştirilmez. Giren ve çıkan ürünlerin katsayıları tam sayı olacak şekilde düzenleme yapılır.

Tepkime Çeşitleri

1- Yanma Tepkimeleri

Herhangi bir maddenin oksijenle reaksiyonu yanma tepkimesi olarak adlandırılır.

Yanma olayları çabuk yanma ve yavaş yanma olarak ikiye ayrılır.

Çabuk Yanma

Çabuk yanma olayı genellikle yapılarında karbon (C) ve hidrojen atomları bulunan maddelerin hava ortamında yanması olaylarıdır. Bu tip yanmada ısı ve ışık açığa çıkar. Reaktifler kısa sürede tükenir.

Benzin, mazot, fuel-oil, odun gibi maddelerin yanması bu yanma türüne örnektir.


Yavaş Yanma

Bu tip yanmada genellikle karbon ve hidrojen atomları bulunmaz veya hava ortamında değil de özel ortamlarda gerçekleşir.

Örneğin demirin paslanması olayı bir yanma olayıdır. Çok uzun sürede gerçekleşir ve yanma olayı sırasında ışık gözlenmez, ısı hissedilmez. 

Oksijenli solunum da bir yanma olayıdır. Besinler oksijenle hücrelerde yakılır, yanma sonucu ısı açığa çıkar fakat bu ısı vücut ısısına uygun olur. Yine besinlerin yakılması ihtiyaca göre düzenlenir.


Bir yanma olayının gerçekleşmesi için gerekli olan madde ve ortam şartları; yanıcı madde, yakıcı madde ve tutuşma sıcaklığıdır.

Yanıcı madde, yakıcı madde ile yakılarak ısı ve ışık açığa çıkaracak olan maddedir.

Yakıcı madde, yanıcı madde ile tepkimeye girerek yanmasını sağlayacak olan maddedir.

Uygun Sıcaklık, yanıcı maddenin oksijenle tepkimeye girebilmesi için gereken sıcaklıktır.

Bu üç faktöre "yanmanın temel elemanları" adı verilir.

Bir maddenin oksijenle teması kesilirse yanma olayı durur. Yanma olayı kontrolden çıkarsa yangın olarak adlandırılır.


Metanın yanma tepkimesi

CH4(g)  +2O2(g) → CO2(g) + 2H2O(g)  


Naftalinin yanma tepkimesi

C10H8 + 12O2 → 10CO2(g) + 4H2O(g)


Etanın yanma tepkimesi

2C2H6 + 7O2 → 4CO2(g) + 6H2O(g)

Metanolün yanma tepkimesi

2CH3(OH)(g) + 3O2 → 2CO2(g) + 4H2O(g)  

Propanın yanma tepkimesi;

C3H8(g) + 5O2(g) → 3CO2(g) + 4H2O(g)


Bütanın yanma tepkimesi

C4H9OH + 6O2(g) → 4CO2(g) + 5H2O(g)


Magnezyumun yanma tepkimesi

Mg + O2 → MgO2


Kükürdün yanma tepkimesi

S2 + 2O2 → 2SO2




Nötralleşme (Asit – Baz) Tepkimeleri

Asit ve bazların birbirleriyle girdikleri tepkimeler asit – baz tepkimeleri olarak adlandırılır.

Asit ve bazların reaksiyonu sonucunda tuz ve su oluşur. 

Asitler sulu çözeltilerine H+ iyonu veren maddelerdir. Bazlar ise sulu çözeltilerine OH- iyonu verirler. Asit baz tepkimelerinde asitten gelen H+ iyonu ile bazdan gelen OH- iyonu birleşerek suyu oluşturur. Asit ve bazların H+ ve OH- iyonları dışındaki bileşimi ise tuz oluşturur. Reaksiyon denklemi aşağıdaki gibidir.

H2SO4 + 2KOH → K2SO4 + 2H2O


Bu tepkimede H2SO4 ve KOH sulu ortamda karıştırıldıklarında aşağıdaki olay meydana gelir. 


2H+ + 2OH- + SO4-2  + 2K+ → SO4-2  + 2K+ 2H2O

Tepkimenin sağında asit ve bazlar iyonlarına ayrılmaktadır, solunda ise bu iyonların tepkimeleri sonucu oluşan ürünler gösterilmektedir.

Bu denklem H+ ve OH- iyonlarının birleşerek suyu oluşturduklarını ve K2SO4 tuzunun suda iyonlarına ayrılmış şekilde bulunduğunu açıklar. Su buharlaştırılırsa K2SO4 tuzu katı halde dipte kalır.

Bu tepkimede suyun oluşumunu formülize etmemiz gerekirse aşağıdaki gibi yazarız.

2H+ + 2OH- → 2H2O


HNO3 asit, KOH ise bazdır. Bu iki maddenin net nötrleşme tepkimesi aşağıdaki gibidir.

HNO3 + KOH → KNO3 + H2O

Bu denklem HNO3 asidi ile KOH bazının tepkimesi sonucu tuz ve su oluştuğunu gösterir.

HNO3 ve KOH sulu çözeltileri karıştırılırsa aşağıdaki tepkime oluşur.

H+ + OH- + NO3- + K+ → K+ + NO3- + H2O

HNO3 suda H+ ve NO3- iyonlarına ayrılmış haldedir. KOH ise suda K+ ve OH- iyonlarına ayrılmış haldedir. Bu iki çözeltinin karıştırılması asit baz tepkimesi oluşturacak ve sulu çözeltilerdeki Hve OH- iyonları birleşerek suyu oluşturacaktır. K+ ve NO3- iyonları KNO3 tuzunu oluşturur. Bu tuz suda K+ ve NO3-  iyonlarına ayrılmış halde bulunur. Su buharlaştırılırsa KNO3 katı halde dipte kalır.

Net İyon Denklemi

Bir çözücüde karıştırılan veya çözünen maddeler iyonlarına ayrılabilir. Bu çözünme ve karışım olayında birleşerek yeni bir madde oluşturan iyonların tepkime denklemine net iyon denklemi denir.

Örneğin yukarıdaki örnekte H+ ve OH- iyonları birleşerek H2O yu oluştururken K+ ve NO3iyonları suda iyonik halde kalmaktadırlar. Bu tepkimenin net iyon denklemi;

H+ + OH- → H2

Şeklindedir.

Çözünme – Çökelme Tepkimeleri

Bir maddenin başka bir madde içinde homojen olarak dağılmasına çözünme denir. Çözünme moleküler ve iyonik çözünme olarak ikiye ayrılır.

Tuzlar homojen olarak çözünürken şeker, alkol gibi maddeler moleküler halde çözünür.

KNO3 tuzu suda K+ ve NO3- iyonları halinde çözünür. Çözünme denklemi;

KNO3(k)  + su → K(suda) + NO3- (suda) 

Şeklindedir.

NaCl, tuzu suda Na+ ve Cl-  iyonları şeklinde çözünür. Çözünme denklemi;

NaCl(k)  + su → Na+ (suda) + Cl-(suda)

Şeklindedir.

Çökelme Tepkimeleri

Su ortamında birbirlerine karıştırılan maddelerden birinin katyonu diğerinin anyonu ile birleşerek suda çözünmeyen bir bileşik oluşturursa bu olaya çökelme tepkimesi denir.

Örneğin;

NaCl tuzunun suda çözünme denklemi;

NaCl(k) + su → Na+ (suda) + Cl-(suda)

Şeklindedir.

AgNO3  tuzunun suda çözünme denklemi;

AgNO3(k) + su → Ag(suda)  + NO3-(suda) 

Şeklindedir. Bu iki çözelti karıştırılırsa Ag+ ve NO3- iyonları birleşerek suda çözünmeyen AgCl katısını oluştururlar. Bu katı suyun dibinde çökelir. Bu olaya çökelme tepkimesi denir. Bu iki madde birbirlerine karıştırıldığında aşağıdaki gibi bir olay meydana gelir.


Ag+ + NO3- + Na+ + Cl- → AgCl(k) + Na+ + NO3-

Bu denkleme göre AgNO3 ve NaCl suda iyonlarına ayrışmış, Ag+ ve Cl- iyonları birleşerek AgCl katısını oluşturmuş, Na+ ve NO- iyonları suda iyon halinde kalmıştır. AgCl suyun dibine çökecektir. 


Bu tepkimenin net denklemi;

AgNO3 + NaCl → AgCl + NaNO3

Şeklindedir.


Tepkimenin net iyon denklemi ise;

Ag+ + Cl- → AgCl(k) 

Şeklindedir.


Ayrışma Tepkimeleri

Bir maddenin çeşitli faktörlerin etkisiyle daha basit maddelere ayrışmasına bozunma (ayrışma) tepkimeleri denir. Ayrışma tepkimeleri 3 çeşittir.

1- Termal ayrışma reaksiyonu

Bir maddenin ısı etkisiyle daha basit maddelere ayrışmasıdır.

TepkimeTurleri_S9K1


Potasyum kloratın ısı etkisiyle ayrışması;

TepkimeTurleri_S9K2


2- Elektrik Akımı İle Ayrışma

Suyun elektroliz yöntemiyle ayrışması

TepkimeTurleri_S9K3


3- Işık Etkisiyle Ayrışma

Gümüş klorürün ışık altında ayrışması

Bir süre güneş ışığı altında bekletilen AgCl maddesi Ag ve Cl iyonlarına ayrışır.

TepkimeTurleri_S9K4


Fiziksel ve Kimyasal Değişmeler




SANATSAL BİLGİ

29/07/2017 

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI