MADDENİN HALLERİ

9. Sınıflar ve ygs – lys kimya dersi. Maddenin halleri konusu. Maddenin katı, sıvı, gaz ve plazma halleri. Maddelerin katı, sıvı ve gaz hallerindeki özellikleri.


Maddeler doğada katı, sıvı ve gaz halinde bulunur. Bu 3 durum dışında bir de maddenin plazma denilen 4. Hali vardır. Yeryüzünde plazma şartları olmadığından genel olarak maddelerin katı, sıvı ve gaz halleri incelenir. Maddeler doğada bu 3 halden biri halinde bulunur.

Maddelerin bu 3 halden birinde bulunması tanecikleri arasındaki çekim kuvveti ile açıklanabilir. Maddelerin tanecikleri arasında iki türlü bağ vardır. 1. si kimyasal bağdır ki bu bağ farklı elementlerin yeni bir bileşik oluştururken meydana getirdikleri bağdır.

2. si fiziksel bağdır. Fiziksel bağ maddelerin taneciklerini bir arada tutan kuvvettir. Bazı maddeler oda sıcaklığında (25°) gaz halinde bulunurken, bazı maddeler sıvı bazı maddeler ise katı halde bulunur.

Oda sıcaklığında katı halde bulunan bir maddeye ısı enerjisi verildikçe sıcaklığı artar. Sıcaklığı artan maddenin tanecikleri arasındaki bağlar zayıflar ve tanecikler çekim kuvvetinden kurtulmaya başlar. Yeterince ısı enerjisi verilince madde sıvı hale gelir.

Sıvı haldeki maddeye enerji verilmeye devam edilirse sıvı tanecikler arasındaki bağlar zayıflamaya devam eder. Belirli bir sıcaklıktan sonra tanecikler kendilerini bir arada tutan bu bağlardan tamamıyla kurtulur ve her tanecik kendi başına gelişigüzel hareket etmeye başlar. Maddenin bu haline gaz hali denir.

Maddelerin katı, sıvı ve gaz formları arasında geçiş yapmasına “hal değişimi” denir.

Bir maddenin katı halden sıvı hale geçmesi için belirli bir sıcaklığa kadar ısıtılması gerekir. Bu sıcaklığa kadar ısıtılan madde erimeye başlar. Madde tamamen eriyinceye kadar sıcaklığında değişme olmaz. Madde tamamen sıvı hale geçince ısı verdikçe sıcaklığı yükselmeye devam eder. Belli bir sıcaklıktan sonra maddenin sıcaklığındaki yükselme tekrar durur. Bu sırada madde sıvı halden gaz haline geçiş yapmaktadır. Madde sıvı halden gaz haline geçinceye kadar ısı verilse bile sıcaklığı yükselmez. Çünkü verilen ısı buharlaşma olayı için harcanmaktadır. Madde gaz haline geçtikten sonra ısı verilmeye devam edilirse sıcaklığı tekrar yükselmeye başlar. Gaz halindeki maddenin sıcaklığı yükseldikçe hareket enerjisi ve içinde bulunduğu kabın çeperlerine yaptığı basınç artar.

Gaz halinde bulunan bir maddeyi sıvı ve katı hale getirebilmek için bu maddeden ısı enerjisi almak gerekir. Alınması gereken ısı bu maddenin sıvı ve katı hale geçerken aldığı ısıya eşittir.

Oda sıcaklığında gaz halinde bulunan bir madde çok düşük sıcaklıklarda ve yüksek basıçta sıvılaştırılabilir.

A) Maddenin Katı Hali

Katı halde maddenin tanecikleri arasındaki boşluk yok denecek kadar azdır. Tanecikler birbirlerine en yakın konumundadır ve tanecikler arasındaki fiziksel bağ kuvvetlidir.

Maddeler katı halde sert, yumuşak ve esnek formunda olabilirler. Bu özellikler maddeden maddeye değişir. Yine maddelerin katı haldeki yoğunlukları birbirinden farklıdır.

Maddelerin katı hallerinin ortak özellikleri de vardır. Bunları sıralarsak;

* Maddelerin tanecikleri arasındaki çekim kuvvetinin en fazla olduğu hal katı halleridir. 

*Katı maddelerin belirli bir şekli ve hacmi vardır. 

*Katı maddelerin tanecikleri arasındaki boşluk çok azdır. Bu nedenle sıkıştırılamazlar.

 *Maddelerin en düzenli ve en düşük enerjili halleri katı halleridir. 

*Akışkan olmadıklarından tanecikler sadece titreşim hareketi yapar.


B) Maddenin Sıvı Hali

Maddeler sıvı halde katı haldeki durumlarından daha düzensizdir. Maddeler sıvı halde farklı renk ve yoğunlukta olabilirler. 

Tüm sıvı maddelerde ortak olan özellikleri sıralayalım;

*Sıvı halde maddenin belirli bir hacmi vardır, fakat belirli bir şekli yoktur. Sıvılar içine konuldukları kabın şeklini alırlar.

*Maddeler sıvı hallerinde, katı hallerine göre daha düzensiz ve daha yüksek enerjilidirler.

*Maddeler sıvı halde akışkandırlar. Tanecikler birbiri üzerinde kayarak hareket edebilir.

*Maddeler sıvı halde sıkıştırılamazlar. Basınçla hacimleri değişmez.



C) Maddenin Gaz Hali

Gazlar maddelerin en düzensiz halidir. Bazı elementler tabiatta gaz halinde bulunur. Bazı elementler ise katı veya sıvı halde bulunurlar. Tüm elementler belirli bir sıcaklıkta sıvı hale, belirli bir sıcaklıkta ise gaz haline geçerler. Tabiatta katı halde bulunan bir maddeyi gaz haline getirmek için oldukça yüksek bir enerji vermek gerekir. Öte yandan bu maddeler soğuyunca tekrar sıvı ve gaz haline geçer.

Gazlar koku ve renk bakımından farklı özelliklere sahip olabilirler. Gazların ortak özellikleri ise;

*Gazlar maddelerin en düzensiz halidir.

*Gazlar maddelerin en yüksek enerjili halidir.

*Gazların belli bir şekli ve hacmi yoktur. İçine konuldukları kabı doldururlar.

*Gaz halinde maddenin tanecikleri arasında çekim kuvveti bulunmaz.

*Gaz tanecikleri arasında büyük boşluklar bulunduğundan gazlar sıkıştırılabilir.


D) Maddenin Plazma Hali

Katı bir cisim enerji aldıkça ısınır ve önce sıvı sonra gaz haline geçer. Gaz halindeki maddeye enerji verilmeye devam edilirse maddenin elektronları çekirdeğin çekim gücünden kurtulur. Böylece ortada pozitif ve negatif yüklü iyonlar, elektronlar ve nötr atomların karışımından meydana gelmiş yapıya plazma adı verilir.


9. Sınıf Gazlar




SANATSAL BİLGİ

01/05/2017

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI