MANOMETRELER

11. Sınıflar ve lys kimya dersi, gazlar konusu. Kapalı kaptaki gazların ölçülmesi ve manometreler. Manometre çeşitleri ve örnek sorular.




Manometreler

Kapalı kaptaki gazların basıncını ölçmeye yarayan düzeneklere manometre adı verilir. Manometrelerin çalışma ilkesi, barometrelerin çalışma ilkesi ile benzerlik gösterir.

İki türlü manometre vardır.

A) Kapalı Uçlu Manometre

Kapalı uçlu manometrelerde sıvı yüksekliği sadece gazın basıncını gösterir.

Manometrenin sağ kolundaki sıvı yüksekliğinin sıvının özkütlesiyle çarpımı gazın basıncını verir.

 Kapali_Manometre


Şekilde üst ucu kapalı manometre görülmektedir. Bu manometrede bulunan gazın yaptığı basınç;

Pgaz = h.dsıvı formülüyle bulunur.

Örnek:

Manometre_11S1 


Yukarıdaki manometrede sıvı olarak civa bulunmaktadır. Civa kolundaki yükseklik 25 cm olduğuna göre gaz basıncı kaç Pascaldır?

(dciva = 13,6 g/cm3 , g = 10 m/s2)


Çözüm:

1 Pascal 1 m2 lik yüzeye etki eden 1 Newtonluk kuvvettir. Birimleri metre ve kg cinsine çevirelim.


dciva = 13,6 . 103 kg/m3

hciva = 0,25 m

g = 10 m/s


P = h.d.g

P = 0,25 . 13,6 . 103 . 10

P = 34000 Pa olarak bulunur.

B) Açık Uçlu Manometre

Bir ucu gazın bulunduğu kaba bağlı, diğer ucu açık olan manometreye açık uçlu manometre denir. Bu manometrede su seviyesini atmosfer basıncı ile kapta bulunan gaz basıncı arasındaki fark belirler.

 Acik_manometre


Yukarıdaki manometre de gaz basıncı açık hava basıncından büyüktür.

Pgaz > Phava

Bu gaz basıncı hesaplanırken P0 hava basıncına h yüksekliğinin civa karşılığı eklenir.

Örneğin yukarıdaki sistemde manometrede sıvı olarak civa bulunuyorsa ve P0 = 72 cm – Hg, h = 10 cm ise gaz basıncı;

Pgaz = P0 + h

Pgaz = 72 + 10 = 82 cm – Hg olur.


Açık Uçlu Manometrelerde Gaz Basıncı Açık Hava Basıncından Küçük İse


Açık uçlu manometrelerde gaz basıncının hava basıncından küçük olması durumunda borudaki sıvı manometrenin sol kısmında yükselir. Yani sıvı yüksekliği sağ kolda daha düşük olur.

Acik_manometre2



Yukarıdaki manometrede gazın basıncı açık hava basıncından küçüktür. Pgaz< P0

Bu manometrede gaz basıncını bulmak için açık hava basıncından h yüksekliğinin civa cinsinden değeri çıkarılır.

Örneğin;

Yukarıdaki manometre kendisine bağlı kapta bulunan H2 gazı ve borusundaki civa ile şekildeki gibi dengede olsun.

P0 = 70 cm – Hg

h = 14 cm olsun.

Bu durumda gaz basıncı;

Pgaz = P0 – h

Pgaz = 70 – 14

Pgaz = 56 cm – Hg olarak bulunur.


Açık Uçlu Manometrelerdeki Gazın Açık Hava Basıncına Eşit Olması Durumu

Açık uçlu manometrenin bağlı olduğu kaptaki gaz basıncı açık hava basıncına eşit ise manometrenin kollarındaki sıvı seviyeleri arasında bir fark olmaz.

Acik_manometre3 


Bu manometrede kaptaki gazın basıncı o anki açık hava basıncına eşittir. Gaz veya açık hava basıncından birinin değeri, değerininkinin değerini de verir.



Örnek:

 Manometre_11S2


Şekildeki manometre kendisinin kapladığı alan dışındaki hacmi 44,8 litre olan bir kapta bulunmaktadır. Ortam sıcaklığı 0 °C dir. Kapta 1 mol SO2 gazı bulunmaktadır.

Manometrenin sağ kolunda özkütlesi 13,6 g/cm3  olan civa, sol kolunda özkütlesi 10 g/cm3 olan X sıvısı bulunmaktadır. Sağ koldaki sıvı yüksekliği h1 = 12 cm dir.

Buna göre h2 yüksekliği kaç cm olur?



Çözüm:

SO2 gazının yaptığı basıncı bulalım.

n = 1 mol

T = 0 + 273 = 273 K

V = 44,8 L


P.V = n.R.T

P.44,8 = 1 .22,4 . 273
273



P.2 = 1

P = 0,5 atm

0,5 atmosfer basınç 38 cm civa yüksekliğine eşittir.

Manometrenin sağ kolundaki yükseklik 12 cm olduğuna göre H2 gazının basıncı 

PH2 = 38 + 12 = 50 cm – Hg dır.

PH2 = 50.13,6 = 680 olur.

Manometrenin sol kolundaki sıvı basıncı 50 cm – Hg basıncına eşit olmalıdır.

10.h = 680

h = 68 cm olur.


II.Yol

Manometredeki basınç 50 cm – Hg basınca eşittir. Bu durumda aşağıdaki denklemi kurabiliriz.

h1.d1 = h2.d2

50 . 13,6 = 10 . h2

680 = 10h2

h2 = 68 cm





SANATSAL BİLGİ

15/05/2017

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM

COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI