S BLOKU ELEMENTLERİ

11. sınıflar ve lys kimya dersi. Periyodik cetvelin 1A ve 2A grubunda yer alan s bloku elementleri. Alkali ve toprak alkali metallerin özellikleri. Konu anlatımı.



 

SBlok_S12I1


Periyodik cetvelde 1A ve 2A grubu elementleri S bloku elementleridir. Bu elementlerin elektron dizilimi S1 veya S2 ile biter. 


Bilindiği gibi atom çevresinde elektronların bulunduğu kabul edilen bölgelere orbital denilmekteydi. Elektronlar atom çevresinde düzenli bir biçimde dağılmış olup elektronların bulunduğu her bölgenin belli bir enerji düzeyi vardır. Atom çevresindeki bölgeler 1. 2. 3. Enerji düzeyleri olarak adlandırılmıştır. Her enerji düzeyi de 1. Kabuk, 2. Kabuk, 3. Kabuk olarak adlandırılmıştır. Bu kabuklar içinde bulundukları enerji bölgesine dağılmıştır. Enerji düzeylerine ana kabuk dersek orbitaller bu ana kabuğun alt kabukları olur. Bu alt kabuklar s, p, d ve f orbitalleridir.

Her enerji düzeyinde s orbitali bulunur, p orbitali 2. Enerji düzeyinden itibaren, d orbitali 3. Enerji düzeyinden, f orbitali ise 4. Enerji düzeyinden itibaren ana kabuklardaki yerini alır.

Eğer bir elementin atomunun elektron dizilimi s orbitali ile sonlanıyorsa bu element s bloku elementidir. Elektron dizilimi S1 ile bitiyorsa periyodik cetvelde 1A grubunda, S2 ile bitiyorsa 2A grubunda yer alır.

1A grubu elementlerine alkali metaller, 2A grubu elementlerine toprak alkali metaller denir. 1A grubunda yer alan H atomu metal tanımlamalarına uymaz. Bu nedenle gruplandırmanın dışında tutulur.

Bu elementlerin ortak özellikleri elektron vermeye çok yatkın olan elementler olmalarıdır. Bu elementler bileşiklerinde pozitif değerlik alırlar. 

1A grubu elementlerinin elektron dizilimi nS1 ile bitiyordu. Bir atom kaçıncı periyotta ise S orbitalinin baş kuantum sayısı da odur.

Örneğin, yukarıdaki tabloda Na atomu 3. Periyot 1A grubundadır. Öyleyse elektron dizilimi 3Sile biter. 7. Periyottaki Fr elementinin elektron dizilimi 7S1 ile biter.

Alkali Metallerin Özellikleri

* En aktif metallerdir.

*Periyodik cetvelin 1A grubunda bulunurlar.

* Bileşiklerinde +1 değerlik alırlar.

* Oldukça yumuşak metallerdir.

* Isı ve elektriği iyi iletirler.

* Gümüş beyazı renginde, parlak görünümlüdürler.

* Atom ve iyonlarının boyutları küçüktür.

*Atom yarıçapları büyüktür. Periyodik cetvelde aynı periyotta yer alan elementlerden, atom yarıçapı en büyük olan elementler s bloku elementleridir.

*Ametallerle iyonik bağlı bileşikler oluştururlar.

* Oldukça aktif oldukları için doğada saf halde bulunmazlar. Bileşikler halinde bulunurlar.

* Su ile tepkimeye girerek bazları, hava ile temas ettiklerinde metal oksitlerini oluştururlar.

*Erime ve kaynama noktaları diğer metallerle kıyaslandığında düşüktür.

* Karakteristik alev renklerine sahiptirler.

* İyonlaşma enerjileri ve elektronegatiflikleri düşüktür.

*Tabiatta bol olarak bulunurlar.


Kullanım Alanları

Lityum (Li)

Lityum elementi uçak ve mekik yapımında ve pil yapımında kullanılmaktadır.

Sodyum (Na)

Sodyum buharlı lambalarda ve nükleer reaktörlerde ısı transferinde kullanılır.

Yemek tuzu (NaCl) bileşiğinde bulunur.

NaOH bazını oluşturur. NaOH kuvvetli bir bazdır.

Potasyum (K)

Gübre ve sabun yapımında kullanılır. Canlı vücudunda bulunur.

Rubidyum (Rb)

Kolay iyonlaşan bir metaldir. Uzay araçlarında iyon motorlarında ve özel cam üretiminde kullanılır.

Sezyum (Cs)

Havacılık, otomobil, elektrik ve elektronik endüstrilerinde kullanılmaktadır.

Fransiyum (Fr)

Bu element radyoaktif bir elementtir. Laboratuarlarda araştırma amaçlı kullanılmaktadır. Endüstride kullanımı yoktur.


Toprak Alkali Metallerin Özellikleri

*Periyodik cetvelin 2A grubunda yer alırlar.

* Periyodik cetvelde alkali metallerden sonra en aktif metaller, toprak alkali metallerdir.

* Bileşiklerinde +2 değerlik alırlar.

* Ametallerle iyonik bağlı bileşikler oluştururlar.

* Tepkimeye girme istekleri alkali metallerden düşüktür.

* Erime ve kaynama noktaları alkali metallerden yüksektir.

* Genellikle beyaz renklidirler.

* Isı ve elektriği iyi iletirler.

* İyonlaşma enerjileri ve elektronegatiflikleri alkali metallerden yüksektir.

* Çoğu tabiatta bol olarak bulunurlar.

*Ca ve Mg elementleri canlıların yapısına katılır.

* Yumuşak bir yapıdadırlar, işlenmeleri kolaydır.


Kullanım Alanları

Berilyum (Be)

Berilyum yüksek bir erime noktasına sahiptir ve diğer metallerden daha serttir.

Berilyum az bulunan ama çok önemli bir metaldir. İletişimde telekomünikasyon alt yapısı, bilgisayar ve cep telefonu üretiminde kullanılır.

Tıpta teşhis ve lazer cihazlarında kullanılmaktadır.

Otomobillerde hava yastığında sensör olarak kullanılır. Ayrıca hidrolik direksiyon ve hidrolik fren sisteminde kullanılır.

Meteoroloji uyduları, kimyasal algılama ekipmanları, yangın söndürme sistemlerinde kullanılır.

Uçaklarda önemli ekipman parçalarının yapımında kullanılır.

İnsansız hava araçlarında ve elektronik askeri keşif ve gözetleme sistemlerinde kullanılmaktadır.


Magnezyum (Mg)

Magnezyum elementi hafif, güçlü ve dayanıklıdır. Bu özelliği onun birçok endüstri kolunda kullanılmasını sağlamıştır.

Magnezyum yanarken beyaz ve parlak bir ışık üretir. Bu özelliği ile fotoğrafçılıkta flaşlarda, havaii fişeklerde kullanılır.

Magnezyum endüstride daha çok alaşımlar halinde kullanılır. Magnezyum alaşımları;

Uçak ve füze bileşenleride,

Uçak motorları, yakıt tankları ve kanatlarında,

Otomotiv sektöründe tekerleklerde, şanzıman, motor blokları ve otomobil gövdelerinde,

Dizüstü bilgisayarlar, televizyon ve cep telefonları, taşınabilir elektrikli aletlerde,

Baskı ve tekstil makinelerinde,

Bagajlarda, malzeme taşıma ekipmanlarında, 

Bisiklet ve diğer spor ekipmanlarında,

Direksiyon simitleri ve kolanlarında ve koltuk çerçevelerinde kullanılır.


Kalsiyum (Ca) Elementi

Çelik endüstrisinde kullanılır. Tebeşir, mermer yapımında kullanılır. İlaç endüstrisi ve kozmetik sanayisinde kullanılır

Ayrıca diş macunu üretiminde ve kağıt endüstrisinde kullanılır.

Stronsiyum (Sr) Elementi

Stronsiyum tuzları havaii fişeklerde koyu renk vermek için kullanılır.

Stronsiyum elementinin bir başka kullanım alanı diş macunu yapımıdır.

Stronsiyum elementinin 90Sr izotopu yüksek enerjili beta yayıcılarıdır. Bu izotop tıpta kanser tedavisinde kullanılır.

Baryum (Ba) Elementi

Mühimmat endüstrisinde, otomobil, elektrik ve elektronik endüstrisinde kullanılır.



Radyum (Ra) Elementi

Otomotiv sektöründe katalitik konvertörlerde kullanılır. Azot oksitleri azaltır.

Radyoaktif bir madde olan radyum elementi, tıpta kanser tedavisinde kullanılmaktadır. 

Ayrıca havacılık, elektrik ve elektronik endüstrisinde de kullanılmaktadır.


Alkali ve toprak alkali metaller birlikte düşünüldüklerinde periyodik cetvelin en aktif metalleridir. Bileşiklerinde + yüklü katyon halinde bulunurlar. Asitlerle tepkimeye girerek H2 gazı açığa çıkarırlar. Elektron ilgileri ve iyonlaşma enerjileri düşük, atom yarıçapları büyüktür.


P Bloku Elementleri



SANATSAL BİLGİ

26/10/2017

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI