6. SINIF BİTKİLERDE TOZLAŞMA VE GELİŞME

6. Sınıf fen bilgisi dersi. Bitkilerde tozlaşma ve döllenme. Bitkilerin çimlenmesi, büyümesi ve gelişmesi. Çimlenme için gerekli faktörler. Konu anlatımı.


Tozlaşma

Çiçekli bitkilerde oluşum süreci tozlaşmayla başlar. Bitkilerin çiçeklerinde erkek ve dişi organlar bulunur. Erkek organlar polenleri, dişi organlar yumurtayı taşır. Erkek üreme organlarındaki polenler rüzgar, böcekler, su, kuş, insan gibi faktörlerle dişi organın tepeciğine taşınır. Dişi organın tepeceği nemli ve yapışkan bir sıvı salgılamaktadır. Polenler dişicik tepesindeki bu sıvıya tutunur. Bu olaya tozlaşma adı verilir. 

Çiçekli bitkilerde tozlaşma doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır.

 Doğrudan tozlaşma: Bir çiçeğin polenlerinin aynı çiçeğin dişi organına taşınmasıyla oluşur. 

 Dolaylı Tozlaşma: Bir çiçeğin polenlerinin aynı türde başka bir bitkinin çiçeklerindeki dişi organcığa taşınmasıyla oluşur. Dolaylı tozlaşma kalıtsal çeşitlilik sağlar.

Döllenme

Dişi organın tepeciğine ulaşan polenler dişicik borusundan yumurtaya iner ve yumurtayı döller. Yumurta sadece bir polen tarafından döllenir. Döllenmiş yumurtaya zigot adı verilir. Zigot gelişerek embriyoyu, embriyo gelişerek tohumu meydana getirir.


Tohum Oluşumu

Tohum: Embriyo, besin deposu (çenek) ve koruyucu kabuktan meydana gelen ve uygun ortamlarda çimlenerek yeni bir bitkiyi meydana getiren yapıdır. Çiçeğin dişi organında bulunur.

Döllenmeden sonra dişi organda bulunan tohum taslağı tohuma dönüşür. Embriyo tohum içinde bulunur. Yumurtalık çeperleri tohumu kuşatan bir meyveye dönüşür. Bir tohum üç kısımdan meydana gelir.

a) Tohum Kabuğu

Tohumu çimlenene kadar olumsuz dış etkilerden koruyan yapıdır.

b) Endosperm

Tohum içinde bulunan ve embriyoya besin sağlayan yapıdır. Tohumun çimlenmesi için gerekli besin maddeleri endospermde depolanır.

c) Embriyo

Çimlenerek yeni bir bitkiyi meydana getiren yapıdır. Zigot mitoz bölünmelerle gelişerek embriyoyu oluşturur. Embriyonun çevresinde besin deposu görevi gören endosperm tabakası yer alır. Endosperm tabakası ise tohum kabuğu ile çevrelenmiştir.

Bitki_Gelisimi



Meyve

Döllenmeden sonra tohum taslağı tohuma dönüşürken yumurtalık çeperleri ise meyveye dönüşür ve büyümeye başlar. Meyvenin olgunlaşmasına kadar geçen sürede meyveye yağ, protein ve nişasta depo edilir. Meyve, tohum gelişimini tamamlayıncaya kadar tohumu korur. Tohum gelişimini tamamladıktan sonra meyve yardımıyla farklı bölgelere ulaşır.


Tohumun Çimlenmesi

Embriyo, besin deposu ve koruyucu kabuktan oluşan tohum gelişimini tamamladıktan sonra uygun ortam ve şartlarda çimlenir.

Çimlenme: Bitki tohumunda bulunan embriyonun uygun ortam şartlarında gelişip büyüyerek tohumundan çıkması ve yeni bir bitki oluşturmaya başlamasına çimlenme adı verilmektedir.

Olgunlaşmış bir tohum ortamda yeterli sıcaklık, oksijen ve su bulunursa çimlenir.


Su

Tohumun çimlenmeye başlaması için su alması gerekir. Dolayısıyla ortam nemli değilse tohum çimlenmez.

Sıcaklık

Sıcaklık uygun bir seviyede olmalıdır. Çok yüksek ve çok düşük sıcaklıklarda tohum çimlenmez. Sıcaklık su ile birlikte tohumdaki enzimleri aktifleştirir ve çimlenmeyi başlatır.

Oksijen

Çimlenme sırasında embriyo çok yüksek oksijene ihtiyaç duyar. Embriyonun oksijen ihtiyacı fotosentez yapıncaya kadar ortamdan karşılanır. Bitkiler fotosentez yapmaya başlayınca gündüz oksijene ihtiyaç duymazlar, geceleri ise havadaki oksijeni tüketirler. Gelişmiş bitkiler oksijeni hem üretir hem de tüketir. Ancak ürettikleri oksijen miktarı tükettikleri oksijen miktarından fazladır.


Embriyo çimleninceye kadar tohumdaki besini kullanır. Çimlenerek gün yüzüne çıktıktan ve ilk yaprakları oluştuktan sonra kendi besinini üretmeye başlar.

Fide Oluşumu

Embriyo çimlenmeye başlayınca ilk olarak embriyonik kökten kökler çıkmaya başlar daha sonra embriyonik gövde gelişir ve uzamaya başlar. Gövde çenekle birlikte gün yüzüne çıkınca ilk yapraklar oluşmaya başlar.

Böylece ilk kök, gövde ve yapraklardan oluşan bitkiye fide adı verilir. 


 Bitkilerde Büyüme

Bitkilerin çimlendikten sonra boy ve hacimlerinin artmasına büyüme denir. Bitkilerin büyümesi için uygun ortam koşulları gereklidir. Her bitkinin doğal bir yetişme alanı vardır. Her bitki her bölgede yetişemez. Dolayısıyla bir bitkinin tohumu anavatanı ile aynı özellikleri taşımayan başka bir bölgeye götürülürse bu bölgede çimlenebilir ama büyüyüp gelişemez.


Örneğin portakal bitkisinin yetişme alanı Akdeniz İklim bölgesidir. Portakal bitkisini doğu Anadolu bölgesinde yetiştirmeye çalışırsanız başarılı olmazsınız. 

Çay bitkisi ülkemizde sadece Doğu Karadeniz Bölgesinde yetiştirilebilir.

Pirinç bitkisi, özel yetişme koşullarından dolayı sadece akarsu yataklarının kenarlarında yetiştirilebilmektedir. 

Doğu Anadolu Bölgesinde fazla suya ihtiyaç duymayan ve kışın şiddetli soğuklarına dayanıklı bitkiler yetiştirilebilmektedir.




Çiçekli Bitkilerde Üreme



SANATSAL BİLGİ

11/07/2017

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI