6. SINIF DİRENÇLER

6. Sınıflar fen bilgisi dersi. Elektrik devrelerinde direnç kavramı. İletkenlerin dirençleri ve bu dirençlerin bağlı oldukları faktörler. Konu anlatımı.


Direnç

Elektrik devrelerinde iletken maddelerin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluğa direnç adı verilir.

Her maddenin farklı bir direnç değeri vardır. Direnci en küçük olan maddeler elektriği en iyi ileten maddelerdir. En iyi iletken madde altındır sonra gümüş, daha sonra bakır gelir.

Elektrik devrelerinde dirençler aynı zamanda üzerinde elektriğin harcandığı devre elemanıdırlar. 

Elektrik akımının taşındığı iletken tellerin de bir direnci olduğundan bu iletkenler üzerinden geçen elektriğin bir kısmı bu teller tarafından harcanır.

Dirençleri büyük olan tüm maddeler üzerlerinden akım geçerken ısınır. Bazı maddelerin ısınma ve parlama duyarlılığı daha fazla olduğundan bunlar elektrik ampullerinde ve elektrikli ısıtıcılarda kullanılır.

Ampullerin dirençleri özel bir maddeden yapılmıştır. Bu maddenin direnci büyüktür. Aynı zamanda bu madde elektrik akımına karşı koyarken aşırı ısınmakta ve parlamaktadır. Yanmaması için havası alınmış bir cam kaba konulmuştur.

Elektrikli sobaların dirençleri de akıma karşı koyar ve çok ısınır. Bu maddeler yaydığı ısı ile bir odayı ısıtabilir.

Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, televizyon, bilgisayar gibi tüm elektrikle çalışan cihazların bir direnci vardır.

Bir cihaz birden çok elektrikli kısımdan meydana gelebilir. Her bir kısmın direnci vardır. Cihazın toplam direnci içinde bulunan dirençli kısımların dirençlerinin toplamına eşittir. Örneğin bir makinede hem ısıtıcı, hem de lamba bulunabilir. Cihazın toplam direnci lambası ile ısıtıcısının dirençleri toplamına eşittir.

Elektrik devrelerini çizerken dirençler aşağıdaki gibi gösterilir.

Devre_I6O1A



Bir İletkenin Direnci Nelere Bağlıdır

İletkenin direnci telin uzunluğuna bağlıdır. Uzunluk arttıkça direnç değeri de artar.

Telin kesit alanına bağlıdır. Kesit alanı büyüdükçe direnç değeri azalır.

Telin yapıldığı maddeye bağlıdır. Her maddenin iletkenlik değeri farklıdır. Maddelerin kendilerine özgü direnç değerlerine özdirenç adı verilir. Aynı sıcaklıkta her maddenin özdirenci faklıdır.


Elektrik Devresi ve Lamba Parlaklığı

Akım: İletkenler üzerinden geçen elektrik enerjisi. Birimi Ohm’dur.

Gerilim: Bir üretecin iki ucu arasındaki elektrik şiddeti değeri. Bu değere potansiyel fark denilir. Bu değer ne kadar büyük olursa devreden geçen akımda o kadar büyük olur. Birimi Volt’tur.

Bir ampulün parlaklığı üzerinden geçen akım miktarı arttıkça artar, azaldıkça azalır. Her lambanın dayanabileceği bir akım sınırı vardır. Elektrik akımı bu değeri geçerse lamba patlar.

Bir elektrik devresinde bulunan direnç ile dirençten geçen akımın çarpımı, direncin bağlı olduğu üretecin gerilim değerini verir. Örneğin aşağıdaki devreye bakalım

Devre_I6O1




Yukarıdaki devrede R direnci ile üzerinden geçen akımın çarpımı gerilime eşit olacaktır. Devrede bir tek direnç var. Öyleyse bu direnç üzerindeki gerilim üretecin gerilimine eşit olacaktır. Akımı I ile, gerilimi V ile, direnci R ile gösteririz. Akımın birimi amper, gerilimin birimi volt, direncin birimi ohm’dur.

Akım değerini

I = V  formülü ile buluruz.
R




Direnç değerini ise;

R = V  formülü ile buluruz.
I



Gerilim değerini;

V = I x R formülü ile buluruz.

Örneğin yukarıdaki devrede akımı bulalım;

I = V
R



I = 40
20




I = 2 Amperdir.


Direnç değeri;

R = V
I



R = 40 = 20 ohm’dur.
2




Üretecin gerilimi;

V = I x R

V = 20 x 2 = 40 volt’tur. Bu gerilim değeri aynı zamanda direnç 20 ohm luk direnç üzerindeki gerilime eşittir.

Görüldüğü gibi bu değerler birbiriyle uyum içindedir.


Bir lambanın direnci sabittir değişmez. Öyleyse bu lambanın uçları arasına ne kadar yüksek elektrik verirsek o kadar parlak yanar. Çünkü direnç üzerindeki gerilimin üretecin gerilimine eşitlenmesi için daha yüksek akım çekilecektir.

Örneğin küçük bir lamba ve pil ile bir devre kuralım. Pil sayısını ikiye çıkarırsak lambanın parlaklığının arttığını görürsünüz. Pillerin üzerinde 1,5 Volt, 3 Volt gibi değerler görürsünüz. 3 Voltluk bir pil bir lambayı 1,5 Voltluk pilden daha parlak yakar. Çünkü lambanın direnci değişmemekte fakat üzerinden geçen akım artmaktadır.



Elektriğin İletimi



SANATSAL BİLGİ

25/05/2017

  • YORUM YAZ
  • ADI SOYADI(veya nick)
  • YORUM
COPYRIGHT© HER HAKKI SAKLIDIR
Sitede Yer Alan Bilgi Belge Ve Materyallerin İzinsiz olarak Kopyalanması ve Alıntılanması Yasaktır

SANATSAL BILGI